Қаржы нарығының жекелеген субъектілерінің бухгалтерлік есепті жүргізуі жөніндегі нұсқаулықты бекіту туралы

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының 2011 жылғы 1 шілдедегі № 68 Қаулысы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2011 жылы 12 тамыздағы № 7121 тіркелді.

      "Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы" 1995 жылғы 30 наурыздағы Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес және қаржы нарығының жекелеген субъектілерінің бухгалтерлік есебін жетілдіру мақсатында Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Басқармасы қаулы етеді:

      1. Қоса беріліп отырған Қаржы нарығының жекелеген субъектілерінің бухгалтерлік есепті жүргізуі жөніндегі нұсқаулық бекітілсін.

      2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

      3. Осы қаулы қолданысқа енгізілген күннен бастап Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Басқармасының "Қазақстан Республикасы қаржы нарығының жекелеген субъектілерінің бухгалтерлік есебін жүргізуі жөніндегі нұсқаулықты бекіту туралы" 2008 жылғы 28 қарашадағы № 98 қаулысының (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 5433 тіркелген) күші жойылды деп танылсын.

      Ұлттық Банк
Төрағасы
Г. Марченко

  Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкі Басқармасының
2011 жылғы 1 шілдедегі
№ 68 қаулысымен
бекітілген

Қаржы нарығының жекелеген субъектілерінің бухгалтерлік есепті жүргізуі жөніндегі нұсқаулық

1-тарау. Жалпы ережелер

      Ескерту. 1-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 28.11.2016 № 279 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      1. Осы Нұсқаулық "Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы" 1995 жылғы 30 наурыздағы және "Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы" 2007 жылғы 28 ақпандағы Қазақстан Республикасының заңдарына, Қазақстан Республикасының өзге нормативтік құқықтық актілеріне және халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына сәйкес әзірленді.

      2. Осы Нұсқаулық бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының, ерікті жинақтаушы зейнетақы қорларының (бұдан әрі – жинақтаушы зейнетақы қорлары), банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдардың (ипотекалық ұйымдарды және бұрын еншілес банктер болған заңды тұлғаларды қоспағанда), бағалы қағаздар нарығына кәсiби қатысушылардың, микроқаржылық қызметті жүзеге асыратын ұйымдардың, сақтандыру брокерлерінің және Қазақстан Республикасы бейрезидент-сақтандыру брокерлері филиалдарының (бұдан әрi – ұйым) меншiктi ақшаны салымдарға, қарыздарға, бағалы қағаздарға, туынды қаржы құралдарына, тазартылған бағалы металдарға, шетел валютасына орналастыру операцияларының, хеджирлеу операцияларының, сондай-ақ РЕПО және керi РЕПО операцияларының бухгалтерлiк есебін жүргiзуді нақтылайды.

      Ескерту. 2-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 21.09.2020 № 109 (16.12.2020 бастап қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      3. Осы Нұсқаулықта халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына сәйкес мәміле жасау күнгі және мәміле бойынша есеп айырысу күнгі қаржы активтерін сатып алу және сату мәмілелерін есепке алу әдісі қолданылады. Осы тармақта көрсетілген қаржы активтерін сатып алу және сату мәмілелерін есепке алу әдістерінің бірін таңдау ұйымның есеп саясатында айқындалады.

      4. Осы Нұсқаулыққа және Қазақстан Республикасының бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк туралы заңнамасына қайшы келмейтін қосымша бухгалтерлік жазбаларды жасауға рұқсат етіледі.

      Ескерту. 4-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

2-тарау. Осы Нұсқаулықта пайдаланылатын негізгі ұғымдар

      Ескерту. 2-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 28.11.2016 № 279 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      5. Осы Нұсқаулықта мынадай ұғымдар пайдаланылады:

      1) борыштық бағалы қағаздар - бағалы қағаздар иесінің эмитенттен шығару талаптарымен белгіленген мөлшерде және мерзімдерде негізгі борыш сомасын алу құқығын куәландыратын бағалы қағаздар;

      2) дисконт (жеңілдік) - борыштық бағалы қағазды сатып алу құны (есептелген сыйақыны қоспағанда) және оның номиналдық құны арасында пайда болған, инвестор (сатып алушы) үшін болашақ кезеңдердің кірістерін құрайтын теріс айырмашылық сомасы;

      3) есептік құн - актив немесе міндеттеме бухгалтерлік баланста сыйақыны шегеріле отырып көрсетілген құн;

      4) алып тасталды – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      5) мәміле бойынша шығындар - бұл қаржы активін немесе қаржылық міндеттемені сатып алумен, шығарумен немесе шығынға жазумен тікелей байланысты, оларды сатып алу, шығару немесе сату үшін міндетті талап болып табылатын қосымша шығыстар;

      6) сыйлықақы - борыштық бағалы қағазды сатып алу құны (есептелген сыйақыны қоспағанда) және оның номиналдық құны арасында пайда болған, инвестор (сатып алушы) үшін болашақтағы кезеңдердің шығыстарын құрайтын оң айырмашылық сомасы;

      7) сыйлықақының немесе дисконттың (жеңілдіктің) амортизациясы - бұл есепте тұрған сыйлықақы немесе дисконт (жеңілдік) сомасын ұйымның кірісіне немесе шығысына біртіндеп жатқызу;

      8) үлестік бағалы қағаздар - ұйымның таза активтеріндегі (міндеттемелер шегерілген активтер) үлеске құқығын растайтын бағалы қағаздар. Осы Нұсқаулықтың мақсаттары үшін үлестік бағалы қағаздарға акциялар, акцияларға депозитарлық қолхаттар, инвестициялық пай қорлардың пайлары және халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына сәйкес үлестік бағалы қағаздар анықтамасына жататын басқа бағалы қағаздар жатады.

      Ескерту. 4-тармаққа өзгеріс енгізілді – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

3-тарау. Бағалы қағаздармен операциялардың бухгалтерлік есебі

      Ескерту. 3-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 28.11.2016 № 279 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

1-параграф. Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын және басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған бағалы қағаздарды есепке алу

      Ескерту. 1-параграфтың тақырыбы жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.
      Ескерту. 1-параграф жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 22.12.2017 № 251 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      6. "Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша бағаланатын бағалы қағаздар" және "Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздар" (мәміле бойынша шығындар қосылатын сатып алу құнына) санатына жіктелген борыштық бағалы қағаздарды сатып алу кезінде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) авансты брокерге қайта есептеу кезінде:

Дт

1610 02

Брокерлермен есеп айырысулар

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты;

      2) мәміле бойынша шығындарды ескере отырып, сатып алынған борыштық бағалы қағаздардың таза құнына (оның номиналдық құнынан аспайтын сомаға):

Дт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты


1610 02

Брокерлермен есеп айырысулар;

      3) борыштық бағалы қағаздарды сатып алуға байланысты шығындар қосылатын сыйлықақы сомасына:

Дт

1120 03

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша сыйлықақы


1140 03

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша сыйлықақы


2030 03

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты;

      4) дисконт (жеңілдік) сомасына:

Дт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері

Кт

1120 02

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша дисконт


1140 02

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша дисконт


2030 02

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт;

      5) алдыңғы ұстаушылар есептеген сыйақы сомасына:

Дт

2170 03

Бағалы қағаздар бойынша алдыңғы ұстаушылар есептеген сыйақы


1270 04

Алдыңғы ұстаушылар бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақы

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты;

      6) борыштық бағалы қағаздарды сатып алу бойынша мәміле сомасы олардың әділ құнынан асып кеткен жағдайда:

Дт

7470 10

Бағалы қағаздарды сатып алу-сатудан болған шығыстар

Кт

1120 02

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша дисконт


1120 03

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша сыйлықақы


1140 02

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша дисконт


1140 03

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша сыйлықақы


2030 02

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт


2030 03

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы;

      7) борыштық бағалы қағаздарды әділ құны олардың сатып алу бойынша мәміле сомасынан асып кеткен жағдайда:

Дт

120 02

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша дисконт


1120 03

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша сыйлықақы


1140 02

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша дисконт


1140 03

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша сыйлықақы


2030 02

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт


2030 03

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы

Кт

6280 09

Бағалы қағаздарды сатып алу-сатудан түскен кірістер.

      Ескерту. 6-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      7. Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын және басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы есептеу кезінде ұйымның есеп саясатында белгіленген кезеңділікпен мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

Дт

1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер

Кт

6110 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы алуға байланысты кірістер.

      Ескерту. 7-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      8. Төлем көзінен ұсталынуы тиіс корпоративтік табыс салығы түріндегі шығыстарды есептеген кезде борыштық бағалы қағаз эмитенті мынадай бухгалтерлік жазбаны жүзеге асырады:

Дт

7710

Корпоративтік табыс салығы бойынша шығыстар

Кт

3110 01

Төленуі тиіс корпоративтік табыс салығы.

      9. Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын және басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйлықақының немесе дисконттың (жеңілдіктің) амортизациясы кезінде ұйымның есеп саясатында белгіленген кезеңділікпен мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) сыйлықақының амортизациясы сомасына:

Дт

7310 02

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйлықақының амортизациясымен байланысты шығыстар

Кт

1120 03

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша сыйлықақы


1140 03

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша сыйлықақы


2030 03

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы;

      2) дисконт (жеңілдік) амортизациясы сомасына:

Дт

1120 02

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша дисконт


1140 02

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша дисконт


2030 02

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт

Кт

6110 03

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша дисконттың амортизациясымен байланысты кірістер.

      Ескерту. 9-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      10. Осы Нұсқаулықтың 7 және 9-тармақтарына сәйкес сыйақы және сыйлықақы немесе дисконттың (жеңілдіктің) амортизациясын есептегеннен кейін өзгеруі пайда немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша бағаланатын және басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздар ұйымның есеп саясатында белгіленген кезеңділікпен қайта бағаланады және мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздар бойынша:

      егер борыштық бағалы қағаздардың әділ құны олардың есептік құнынан жоғары болса:

Дт

1120 04

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету

Кт

6150 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын бағалы қағаздар құнының өзгеруінен болған кірістер;

      егер борыштық бағалы қағаздардың есептік құны олардың әділ құнынан жоғары болса:

Дт

7470 03

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін, әділ құн бойынша есепке алынатын бағалы қағаздардың құнын өзгертуден болған шығыстар

Кт

1120 05

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету;

      борыштық бағалы қағаздардың әділ құнының есептелген оң немесе теріс түзеті сомасына:

Дт

1120 05

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету

Кт

1120 04

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету.

      2) басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздар бойынша:

      егер борыштық бағалы қағаздардың әділ құны олардың есептік құнынан жоғары болса:

Дт

1140 04

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету


2030 04

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету

Кт

5440

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерін қайта бағалауға арналған резерв;

      борыштық бағалы қағаздар әділ құнының есепте тұрған оң немесе теріс түзету сомасына:

Дт

5440

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерін қайта бағалауға арналған резерв

Кт

1140 05

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету


2030 05

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету;

      борыштық бағалы қағаздар әділ құнының есепте тұрған оң немесе теріс түзету сомасына:

Дт

1140 05

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету


2030 05

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету

Кт

1140 04

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету


2030 04

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету.

      Ескерту. 10-тармаққа өзгеріс енгізілді – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      11. Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын және басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, құны валюталардың айырбастау бағамы бойынша шетел валютасымен көрсетілген борыштық бағалы қағаздарды қайта бағалаған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздар бойынша:

      валюталардың айырбастау бағамы оң бағамдық айырма сомасына ұлғайған кезде:

Дт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1120 03

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын сатып алынған қаржы активтері бойынша сыйлықақы


1120 04

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету


1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 04

Алдыңғы ұстаушылар бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақы

Кт

6250 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан түскен кірістер;

      бірмезгілде, теріс бағамдық айырма сомасына:

Дт

7430 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан болған шығыстар

Кт

1120 02

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша дисконт


1120 05

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету;

      валюталардың айырбастау бағамы теріс бағамдық айырма сомасына азайған кезде:

Дт

7430 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан болған шығыстар

Кт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1120 03

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын сатып алынған қаржы активтері бойынша сыйлықақы


1120 04

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету


1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 04

Алдыңғы ұстаушылар бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақы;

      бірмезгілде, оң бағамдық айырма сомасына:

Дт

1120 02

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша дисконт


1120 05

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету

Кт

6250 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан түскен кірістер;

      2) басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздар бойынша:

      валюталардың айырбастау бағамы оң бағамдық айырма сомасына ұлғайған кезде:

Дт

1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1140 03

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша сыйлықақы


1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 04

Алдыңғы ұстаушылар бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақы


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері


2030 03

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 03

Бағалы қағаздар бойынша алдыңғы ұстаушылар есептеген сыйақы

Кт

6250 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан түскен кірістер;

      бірмезгілде, теріс бағамдық айырма сомасына:

Дт

7430 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан болған шығыстар

Кт

1140 02

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша дисконт


2030 02

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт;

      борыштық бағалы қағаздардың әділ құнын оң түзету сомасына:

Дт

1140 04

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету


1140 05

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету


2030 04

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету


2030 05

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету

Кт

5440

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерін қайта бағалауға арналған резерв;

      валюталардың айырбастау бағамы теріс бағамдық айырма сомасына азайған кезде:

Дт

7430 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан болған шығыстар

Кт

1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1140 03

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша сыйлықақы


1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 04

Алдыңғы ұстаушылар бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақы


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері


2030 03

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 03

Бағалы қағаздар бойынша алдыңғы ұстаушылар есептеген сыйақы;

      бірмезгілде, оң бағамдық айырма сомасына:

Дт

1140 02

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша дисконт


2030 02

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт

Кт

6250 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан түскен кірістер;

      борыштық бағалы қағаздардың әділ құнын теріс түзету сомасына:

Дт

5440

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерін қайта бағалауға арналған резерв

Кт

1140 04

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету


1140 05

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету


2030 04

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету


2030 05

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету.

      Ескерту. 11-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      12. Эмитенттен Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын және басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздар бойынша есептелген сыйақыны алған кезде, мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) алынған сыйақының сомасына:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

Кт

1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 04

Алдыңғы ұстаушылар бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақы


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 03

Бағалы қағаздар бойынша алдыңғы ұстаушылар есептеген сыйақы;

      2) ұсталған корпоративтік табыс салығының сомасына:

Дт

3110 01

Төленуге тиіс корпоративтік табыс салығы

Кт

1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 04

Алдыңғы ұстаушылар бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақы


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 03

Бағалы қағаздар бойынша алдыңғы ұстаушылар есептеген сыйақы.

      Ескерту. 12-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      13. Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын және басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған бағалы қағаздарды сату кезінде сыйақыны, сыйлықақының амортизациясын немесе дисконтты (жеңілдікті) есептегеннен кейін және борыштық бағалы қағаздарды осы Нұсқаулықтың 7, 9 және 10-тармақтарына сәйкес әділ құны бойынша қайта бағалағаннан кейін мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын және басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздар бойынша амортизацияланбаған сыйлықақының сомасына:

Дт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері

Кт

1120 03

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын сатып алынған қаржы активтері бойынша сыйлықақы


1140 03

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша сыйлықақы


2030 03

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы;

      2) Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын және басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздар бойынша амортизацияланбаған дисконттың (жеңілдіктің) сомасына:

Дт

1120 02

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын сатып алынған қаржы активтері бойынша дисконт


1140 02

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған қаржы активтері бойынша дисконт


2030 02

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт

Кт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтері


1140 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері;

      3) Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын және басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздарды сату бойынша жасалған мәміленің сомасына:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

Кт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 04

Алдыңғы ұстаушылар бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақы


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кіріс


2170 03

Бағалы қағаздар бойынша алдыңғы ұстаушылар есептеген сыйақы;

      4) Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын және басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздарды сату бойынша жасалған мәміле сомасы олардың есептік сомасынан асқан жағдайда, айырма сомасына:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

Кт

6280 09

Бағалы қағаздарды сатып алу-сатудан түскен кірістер;

      5) Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын және басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздардың есептік сомасы оларды сату бойынша жасалған мәміле сомасынан асқан жағдайда, айырма сомасына:

Дт

7470 10

Бағалы қағаздарды сатып алу-сатудан болған шығыстар

Кт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері;

      6) басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздарды қайта бағалаудан түскен кіріс сомасына:

Дт

5440

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерін қайта бағалауға арналған резерв

Кт

6150 03

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздар бойынша кірістер;

      7) басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздарды қайта бағалаудан болған шығыс сомасына:

Дт

7470 06

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздар бойынша шығыстар

Кт

5440

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерін қайта бағалауға арналған резерв.

      Ескерту. 13-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      14. Сыйақыны есептегеннен, сыйлықақыны немесе дисконтты (жеңілдікті) амортизациялағаннан және осы Нұсқаулықтың 7, 9 және 10-тармақтарына сәйкес борыштық бағалы қағаздарды әділ құны бойынша қайта бағалаудан кейін басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын және өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздарды эмитент өтеген кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын және басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздар эмитентінен түскен ақша сомасына:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

Кт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 04

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 03

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы;

      2) ұсталған корпоративтік табыс салығы сомасына:

Дт

3110 01

Төленуге тиіс корпоративтік табыс салығы

Кт

1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 04

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 03

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы;

      3) басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздарды қайта бағалаудан түскен кірістер сомасына:

Дт

5440

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерін қайта бағалауға резерв

Кт

6150 03

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздар бойынша кірістер;

      4) басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздарды қайта бағалаудан болған шығыстар сомасына:

Дт

7470 06

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздар бойынша шығыстар

Кт

5440

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерін қайта бағалауға арналған резерв.

      Ескерту. 14-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

2-параграф. Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздарды есепке алу

      Ескерту. 2-параграф жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 22.12.2017 № 251 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      15. Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздарды сатып алған кезде (мәміле бойынша шығындардан тұратын сатып алу құнына) мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) брокерге авансты аударған кезде:

Дт

1610 02

Брокерлермен есеп айырысулар

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты;

      2) мәміле бойынша шығындарды есепке ала отырып, сатып алынған борыштық бағалы қағаздардың таза құнына (оның номиналдық құнынан аспайтын сомаға):

Дт

1130 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


2020 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты


1610 02

Брокерлермен есеп айырысулар;

      3) борыштық бағалы қағазды сатып алумен байланысты шығындардан тұратын сыйлықақы сомасына:

Дт

1130 03

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған қысқа мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы


2020 03

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты;

      4) дисконт (жеңілдік) сомасына:

Дт

1130 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


2020 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері

Кт

1130 02

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған қысқа мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт


2020 02

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт;

      5) алдыңғы ұстаушы есептеген сыйақы сомасына:

Дт

1270 04

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы


2170 03

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты;

      6) борыштық бағалы қағаздарды сатып алу бойынша мәміле сомасы олардың әділ құнынан асып кеткен жағдайда:

Дт

7470 10

Бағалы қағаздарды сатып алудан-сатудан болған шығыстар

Кт

1130 02

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған қысқа мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт


1130 03

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған қысқа мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы


2020 02

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт


2020 03

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы;

      7) борыштық бағалы қағаздардың әділ құны оларды сатып алу бойынша мәміле сомасынан асып кеткен жағдайда:

Дт

1130 02

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған қысқа мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт


1130 03

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған қысқа мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы


2020 02

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт


2020 03

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы

Кт

6280 09

Бағалы қағаздарды сатып алудан-сатудан түскен кірістер.

      16. Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын, сатып алынған борыштық бағалы қағаздар бойынша ұйымның есеп саясатында белгіленген кезеңділікпен сыйақы есептеген кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

Дт

1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер

Кт

6110 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы алумен байланысты кірістер.

      17. Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздардың эмитенті төлем көзінен ұсталуы тиіс корпоративтік табыс салығы түріндегі шығыстарды есептеген кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

Дт

7710

Корпоративтік табыс салығы бойынша шығыстар

Кт

3110 01

Төленуі тиіс корпоративтік табыс салығы.

      18. Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған борыштық бағалы қағаздар бойынша сыйлықақыны немесе дисконтты (жеңілдікті) ұйымның есеп саясатында белгіленген кезеңділікпен амортизациялаған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) сыйлықақыны амортизациялау сомасына:

Дт

7310 02

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйлықақының амортизациясымен байланысты шығыстар

Кт

1130 03

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған қысқа мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы


2020 03

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы;

      2) дисконт (жеңілдік) амортизациясының сомасына:

Дт

1130 02

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған қысқа мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт


2020 02

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт

Кт

6110 03

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша дисконттың амортизациясымен байланысты кірістер.

      19. Құны валюталардың айырбастау бағамы бойынша шетел валютасында көрсетілген амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздарды қайта бағалаған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) оң бағамдық айырма сомасына:

Дт

1130 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1130 03

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған қысқа мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы


1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 04

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы


2020 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері


2020 03

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 03

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы

Кт

6250 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан түскен кірістер;

      бірмезгілде, теріс бағамдық айырма сомасына:

Дт

7430 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан болған шығыстар

Кт

1130 02

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған қысқа мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт


2020 02

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт;

      2) теріс бағамдық айырма сомасына:

Дт

7430 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан болған шығыстар

Кт

1130 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1130 03

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған қысқа мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы


1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 04

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы


2020 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері


2020 03

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 03

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы;

      бірмезгілде, оң бағамдық айырма сомасына:

Дт

1130 02

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған қысқа мерзімді қаржы активтер бойынша дисконт


2020 02

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт

Кт

6250 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан түскен кірістер.

      Ескерту. 19-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      20. Эмитент амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздар бойынша есептелген сыйақыны өтеген кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) төленген сыйақы сомасына:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

Кт

1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кіріс


1270 04

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кіріс


2170 03

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы;

      2) ұсталған корпоративтік табыс салығы сомасына:

Дт

3110 01

Төленуі тиіс корпоративтік табыс салығы

Кт

1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кіріс


1270 04

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кіріс


2170 03

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы.

      21. Осы Нұсқаулықтың 16 және 18-тармақтарына сәйкес сыйақыны есептегеннен және сыйлықақыны немесе дисконтты (жеңілдікті) амортизациялағаннан кейін амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздарды сатқан кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) амортизацияланбаған сыйлықақы сомасына:

Дт

1130 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


2020 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері

Кт

1130 03

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған қысқа мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы


2020 03

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша сыйлықақы;

      2) амортизацияланбаған дисконт (жеңілдік) сомасына:

Дт

1130 02

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған қысқа мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт


2020 02

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын сатып алынған ұзақ мерзімді қаржы активтері бойынша дисконт

Кт

1130 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


2020 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері;

      3) амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздарды сату бойынша жасалған мәміле сомасына:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

Кт

1130 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 04

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы


2020 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 03

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы;

      4) амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздарды сату бойынша жасалған мәміле сомасы оның есептік құнынан асып кеткен жағдайда, айырма сомасына:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

Кт

6280 09

Бағалы қағаздарды сатып алудан-сатудан түскен кірістер;

      5) амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздардың есептік құны оларды сату бойынша жасалған мәміле сомасынан асып кеткен жағдайда, айырма сомасына:

Дт

7470 10

Бағалы қағаздарды сатып алудан-сатудан болған шығыстар

Кт

1130 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


2020 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері.

      22. Эмитент осы Нұсқаулықтың 16 және 18-тармақтарына сәйкес сыйақыны есептегеннен және сыйлықақыны немесе дисконтты (жеңілдікті) амортизациялағаннан кейін амортизацияланған құны бойнша есепке алынатын борыштық бағалы қағаздарды өтеген кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) борыштық бағалы қағаздардың эмитентінен түскен ақша сомасына:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

Кт

1130 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 04

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы


2020 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 03

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы;

      2) ұсталған корпоративтік табыс салығы сомасына:

Дт

3110 01

Төленуі тиіс корпоративтік табыс салығы

Кт

1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 04

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 03

Алдыңғы ұстаушылардың бағалы қағаздар бойынша есептеген сыйақысы;

      3) алып тасталды – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.
      4) алып тасталды – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.
      Ескерту. 22-тармаққа өзгеріс енгізілді – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

3-параграф. Ұйым айналысқа шығарған борыштық бағалы қағаздарды есепке алу

      23. Ұйым айналысқа шығарған борыштық бағалы қағаздарды орналастырған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) орналастырылған борыштық бағалы қағаздардың таза құнына (оның номиналдық құнынан аспайтын сомаға):

      Дт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 4030 07 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар;

      2) борыштық бағалы қағаздарды сатып алумен байланысты шығындардан тұратын сыйлықақы сомасына:

      Дт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 4030 09 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша

      сыйлықақы;

      3) дисконт (жеңілдік) сомасына:

      Дт 4030 08 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша дисконт

      Кт 4030 07 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар.

      24. Ұйым айналысқа шығарған борыштық бағалы қағаздар бойынша ұйымның есеп саясатында белгіленген кезенділікпен сыйақы есептеген кезде, сыйақы сомасына мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      Дт 7310 01 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша сыйақы

      төлеумен байланысты шығыстар

      Кт 3380 01 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша сыйақы

      түрінде есептелген шығыстар

      4160 01 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша сыйақы

      түрінде есептелген шығыстар.

      25. Ұйым айналысқа шығарған борыштық бағалы қағаздар бойынша ұйымның есеп саясатында белгіленген кезеңділікпен сыйлықақы немесе дисконт (жеңілдік) амортизацияланған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) сыйлықақыны амортизациялау сомасына:

      Дт 4030 09 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша

      сыйлықақы

      Кт 6110 02 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша

      сыйлықақының амортизациясымен байланысты кірістер;

      2) дисконтты (жеңілдікті) амортизациялау сомасына:

      Дт 7310 01 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша сыйақы

      төлеумен байланысты шығыстар

      Кт 4030 08 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша

      дисконт.

      26. Ұйым айналысқа шығарған борыштық бағалы қағаздар бойынша есептелген сыйақыны өтеген кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) төленген сыйақы сомасына:

      Дт 3380 01 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша сыйақы

      түрінде есептелген шығыстар

      4160 01 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша сыйақы

      түрінде есептелген шығыстар

      Кт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты;

      2) мемлекеттік бюджетке аударылуы тиіс ұсталған корпоративтік табыс салығы сомасына:

      Дт 3380 01 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша сыйақы

      түрінде есептелген шығыстар

      4160 01 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша сыйақы

      түрінде есептелген шығыстар

      Кт 3110 01 Төленуі тиіс корпоративтік табыс салығы.

      27. Осы Нұсқаулықтың 24 және 25-тармақтарына сәйкес сыйақыны есептегеннен, сыйлықақыны және дисконтты (жеңілдікті) амортизациялағаннан кейін ұйым айналысқа шығарған борыштық бағалы қағаздарды өтеген кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) төленген ақша сомасына:

      Дт 3380 01 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша сыйақы

      түрінде есептелген шығыстар

      4030 07 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар

      4160 01 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша сыйақы

      түрінде есептелген шығыстар

      Кт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты;

      2) мемлекеттік бюджетке аударылуы тиіс ұсталған корпоративтік табыс салығы сомасына:

      Дт 3380 01 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша сыйақы

      түрінде есептелген шығыстар

      4160 01 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша сыйақы

      түрінде есептелген шығыстар

      Кт 3110 01 Төленуі тиіс корпоративтік табыс салығы.

      28. Осы Нұсқаулықтың 24 және 25-тармақтарына сәйкес сыйақыны есептегеннен, сыйлықақыны және дисконтты (жеңілдікті) амортизациялағаннан кейін ұйым бұрын айналысқа шығарған борыштық бағалы қағаздар сатып алынған жағдайда мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) амортизацияланбаған сыйлықақы сомасына:

      Дт 4030 09 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша

      сыйлықақы

      Кт 4030 07 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар;

      2) амортизацияланбаған дисконт (жеңілдік) сомасына:

      Дт 4030 07 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар

      Кт 4030 08 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша дисконт;

      3) борыштық бағалы қағаздарды сатып алу бойынша жасалған мәміле сомасына:

      Дт 3380 01 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша сыйақы

      түрінде есептелген шығыстар

      4030 10 Сатып алынған бағалы қағаздар

      4160 01 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша сыйақы

      түрінде есептелген шығыстар

      Кт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты;

      4) борыштық бағалы қағаздарды сатып алу бойынша жасалған мәміле сомасы олардың есептік құнынан асып кеткен жағдайда, айырма сомасына:

      Дт 7470 10 Бағалы қағаздарды сатып алудан-сатудан болған

      шығыстар

      Кт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты;

      5) борыштық бағалы қағаздарды сатып алу бойынша жасалған мәміле сомасынан есептік күн асып кеткен жағдайда, айырма сомасына:

      Дт 4030 10 Сатып алынған бағалы қағаздар

      Кт 6280 09 Бағалы қағаздарды сатып алудан-сатудан түскен

      кірістер.

      29. Ұйым айналысқа шығарған, бұрын сатып алынған борыштық бағалы қағаздарды сатқан жағдайда мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) сатылған борыштық бағалы қағаздардың сомасына (олардың номиналдық құнынан аспайтын сомаға):

      Дт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 4030 10 Сатып алынған бағалы қағаздар;

      2) сыйлықақы сомасына:

      Дт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 4030 09 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша

      сыйлықақы;

      3) дисконт (жеңілдік) сомасына:

      Дт 4030 08 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар бойынша дисконт

      Кт 4030 07 Айналысқа шығарылған бағалы қағаздар.

4-параграф. Өзгеруі пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша бағаланатын немесе басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын сатып алынған үлестік бағалы қағаздарды есепке алу

      Ескерту. 4-параграф жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 22.12.2017 № 251 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      30. Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын немесе басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын үлестік бағалы қағаздарды сатып алған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) брокерге авансты аударған кезде:

Дт

1610 02

Брокерлермен есеп айырысу

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты;

      2) сатып алынған үлестік бағалы қағаздың мәміле бойынша шығындарды есепке алғандағы таза құнына:

Дт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты


1610 02

Брокерлермен есеп айырысу;

      3) үлестік бағалы қағаздарды сатып алу бойынша мәміле сомасы олардың әділ құнынан асып кеткен жағдайда:

Дт

7470 10

Бағалы қағаздарды сатып алудан-сатудан болған шығыстар

Кт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері;

      4) үлестік бағалы қағаздардың әділ құны оларды сатып алу бойынша мәміле сомасынан асып кеткен жағдайда:

Дт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері

Кт

6280 09

Бағалы қағаздарды сатып алудан-сатудан түскен кірістер.

      Ескерту. 30-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      31. Өзгеруі пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша бағаланатын және басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын үлестік бағалы қағаздар бойынша тиесілі дивидендерді есептеген кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

Дт

1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер

Кт

6120

Дивидендтер бойынша кірістер.

      32. Үлестік бағалы қағаздар эмитентінің төлем көзінен ұстауы тиіс корпоративтік табыс салығы түріндегі шығыстарды есептеген кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

Дт

7710

Корпоративтік табыс салығы бойынша шығыстар

Кт

3110 01

Төленуі тиіс корпоративтік табыс салығы.

      33. Өзгеруі пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша бағаланатын және басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын сатып алынған үлестік бағалы қағаздарды ұйымның есеп саясатында белгіленген кезеңділікпен әділ құны бойынша қайта бағалаған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетінәділ құны бойынша есепке алынатын үлестік бағалы қағаздар бойынша:

      егер үлестік бағалы қағаздардың әділ құны олардың есептік құнынан жоғары болса:

Дт

1120 04

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету

Кт

6150 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздар құнының өзгеруінен болған кірістер;

      егер үлестік бағалы қағаздардың есептік құны олардың әділ құнынан жоғары болса:

Дт

7470 03

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетінәділ құн бойынша есепке алынатын бағалы қағаздар құнының өзгеруінен болған шығыстар

Кт

1120 05

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету;

      үлестік бағалы қағаздардың әділ құнының есепте тұрған оң немесе теріс түзету сомасына:

Дт

1120 05

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету

Кт

1120 04

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету.

      2) басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын үлестік бағалы қағаздар бойынша:

      егер үлестік бағалы қағаздардың әділ құны олардың есептік құнынан жоғары болса:

Дт

1140 04

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету


2030 04

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету

Кт

5440

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерін қайта бағалауға арналған резерв;

      егер үлестік бағалы қағаздардың есептік құны олардың әділ құнынан жоғары болса:

Дт

5440

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерін қайта бағалауға арналған резерв

Кт

1140 05

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету


2030 05

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету;

      үлестік бағалы қағаздардың әділ құнын есепте тұрған оң немесе теріс түзету сомасына:

Дт

1140 05

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету


2030 05

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету

Кт

1140 04

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету


2030 04

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету.

      Ескерту. 33-тармаққа өзгеріс енгізілді – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      34. Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетінәділ құны бойынша есепке алынатын немесе құны валюталардың айырбастау бағамы бойынша шетел валютасымен көрсетілген басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын үлестік бағалы қағаздарды қайта бағалаған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын үлестік бағалы қағаздар бойынша:

      оң бағамдық айырма сомасына:

Дт

1120 04

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету


1120 05

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету

Кт

6250 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан түскен кірістер;

      теріс бағамдық айырма сомасына:

Дт

7430 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан болған шығыстар

Кт

1120 04

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету


1120 05

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету;

      2) басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын үлестік бағалы қағаздар бойынша:

      оң бағамдық айырма сомасына:

Дт

1140 04

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету


1140 05

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету


2030 04

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету


2030 05

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету

Кт

5440

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерін қайта бағалауға арналған резерв;

      теріс бағамдық айырма сомасына:

Дт

5440

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерін қайта бағалауға арналған резерв

Кт

1140 04

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету


1140 05

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету


2030 04

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету


2030 05

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету.

      Ескерту. 34-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      35. Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетінәділ құны бойынша есепке алынатын немесе басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын үлестік бағалы қағаздар бойынша эмитент дивиденттер төлеген кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

Кт

1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер;

      ұсталған корпоративтік табыс салығы сомасына:

Дт

3110

Төленуі тиіс корпоративтік табыс салығы

Кт

1270 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 01

Сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер.

      Ескерту. 35-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      36. Эмитент өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетінәділ құны бойынша есепке алынатын немесе басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын үлестік бағалы қағаздарды сатқан немесе сатып алған кезде үлестік борыштық бағалы қағаздарды Нұсқаулықтың 33-тармағына сәйкес әділ құны бойынша қайта бағалағаннан кейін мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетінәділ құны бойынша есепке алынатын немесе басқа да жиынтық кіріс арқылы есепке алынатын үлестік бағалы қағаздардың әділ құны бойынша жинақталған оң қайта бағалау сомасына:

Дт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтер


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтер

Кт

1120 04

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету


1140 04

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету


2030 04

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын оң түзету;

      2) Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша есепке алынатын немесе басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын үлестік бағалы қағаздардың әділ құны бойынша жинақталған теріс қайта бағалау сомасына:

Дт

1120 05

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету


1140 05

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету


2030 05

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтерінің әділ құнын теріс түзету

Кт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері;

      3) Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетінәділ құны бойынша есепке алынатын немесе басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын үлестік бағалы қағаздарды сату бойынша жасалған мәміленің сомасына:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

Кт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері;

      4) Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетінәділ құны бойынша есепке алынатын немесе басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын үлестік бағалы қағаздарды сату бойынша жасалған мәміленің сомасы олардың есептік сомасынан асқан жағдайда, айырма сомасына:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

Кт

6280 09

Бағалы қағаздарды сатып алу-сатудан түскен кірістер;

      5) Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетінәділ құны бойынша есепке алынатын немесе басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын үлестік бағалы қағаздардың есептік сомасы оларды сату бойынша жасалған мәміле сомасынан асқан жағдайда, айырма сомасына:

Дт

7470 10

Бағалы қағаздарды сатып алу-сатудан болған шығыстар

Кт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері;

      6) басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын үлестік бағалы қағаздардың әділ құнын қайта бағалаудан кіріс сомасына:

Дт

5440

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерін қайта бағалауға арналған резерв

Кт

5610

Есепті жылғы бөлінбеген пайда (жабылмаған зиян);

      7) басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын үлестік бағалы қағаздардың әділ құнын қайта бағалаудан шығыстар сомасына:

Дт

5610

Есепті жылғы бөлінбеген пайда (жабылмаған зиян);

Кт

5440

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қаржы активтерін қайта бағалауға арналған резерв.

      Ескерту. 36-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

5-параграф. Сатып алынған борыштық және үлестік бағалы қағаздарды санаттар бойынша қайта жіктеуді есепке алу

      Ескерту. 5-параграф алып тасталды – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 22.12.2017 № 251 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

6-параграф. Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын сатып алынған бағалы қағаздар және амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздар құнсызданған кезде есепке алу

      Ескерту. 6-параграф жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 22.12.2017 № 251 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      40. Әрбір есепті күнге күтілетін кредиттік зияндарға арналған резервтерді (провизияларды) құру (ұлғайту) кезінде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

Дт

7440 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын және амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздар бойынша резервтерді (провизияларды) қалыптастыру жөніндегі шығыстар

Кт

1290 23

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қаржы активтері бойынша резервтер (провизиялар)

5480

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздар бойынша күтілетін және орын алған бағалау резервтері (провизиялар)

      Ескерту. 40-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      41. Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздар бойынша және амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздар бойынша күтілетін кредиттік зияндарға арналған резервтер (провизиялар) азайған (жойылған) кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

Дт

1290 23

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қаржы активтері бойынша резервтер (провизиялар)


5480

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздар бойынша күтілетін және орын алған бағалау резервтері (провизиялар)

Кт

6240 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын және амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздар бойынша құрылған резервтерді (провизияларды) қалпына келтіруден (күшін жоюдан) түскен кірістер.

      Ескерту. 41-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      42. Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздарды құрылған резервтер (провизиялар) есебінен баланстан есептен шығарған кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

Дт

1290 23

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қаржы активтері бойынша резервтер (провизиялар)

Кт

1130 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


2020 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері.";

      Ескерту. 42-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      43. Эмитент баланстан тыс есептен шығарылған, амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздарды өтеген кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

Кт

6240 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын және амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздар бойынша құрылған резервтерді (провизияларды) қалпына келтіруден (жоюдан) түскен кірістер.

      44. Эмитент өткен кезеңдерде құрылған резервтер (провизиялар) есебінен баланстан тыс есептен шығарылған, амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздарды өтеген кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

Кт

6240 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын және амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын бағалы қағаздар бойынша құрылған резервтерді (провизияларды) қалпына келтіруден (жоюдан) түскен кірістер.";

4-тарау. РЕПО және кері РЕПО операцияларының бухгалтерлік есебі

      Ескерту. 4-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 28.11.2016 № 279 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      45. РЕПО операциясын жасаған кезде (бағалы қағаздарды сатқан кезде) мәмiле сомасына мынадай бухгалтерлiк жазба жүзеге асырылады:

      Дт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 3050 03 Бағалы қағаздармен "РЕПО" операциялары.

      Ескерту. 45-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 23.09.2013 № 250 қаулысымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

      46. РЕПО операциясы бойынша сыйақы түріндегі шығыстар есептеген кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      Дт 7310 04 Бағалы қағаздармен "РЕПО" операциялары бойынша

      сыйақы төлеумен байланысты шығыстар

      Кт 3380 02 Бағалы қағаздармен "РЕПО" операциялары бойынша сыйақы түріндегі есептелген шығыстар.

      47. РЕПО операциясы бойынша бұрын берiлген бағалы қағаздарды алған кезде РЕПО мәмілесі бойынша сыйақы түрiнде есептелген шығыстар сомасына және РЕПО мәмiлесiн жабу сомасына (осы мәмiлені жасау сәтiнде белгiленген мәмiленi жабу сомасы) мынадай бухгалтерлiк жазба жүзеге асырылады:

      Дт 3050 03 Бағалы қағаздармен "РЕПО" операциялары

      3380 02 Бағалы қағаздармен "РЕПО" операциялары бойынша

      сыйақы түрінде есептелген шығыстар

      Кт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты.

      Ескерту. 47-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 23.09.2013 № 250 қаулысымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

      48. Керi РЕПО операциясын жасаған кезде (бағалы қағаздарды сатып алған кезде) мәмiле сомасына мынадай бухгалтерлiк жазба жүзеге асырылады:

      Дт 1150 01 Бағалы қағаздармен "кері РЕПО" операциялары

      Кт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты.

      Ескерту. 48-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 23.09.2013 № 250 қаулысымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

      49. Кері РЕПО операциясы кезеңінде сыйақы есептеген кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      Дт 1270 02 Бағалы қағаздармен "кері РЕПО" операциялары бойынша

      сыйақы түрінде есептелген кірістер

      Кт 6110 04 Бағалы қағаздармен "кері РЕПО" операциялары бойынша

      сыйақы алумен байланысты кірістер.

      50. Керi РЕПО операциясы бойынша бұрын алынған бағалы қағаздарды берген кезде керi РЕПО мәмiлесi бойынша есептелген сыйақы сомасына және керi РЕПО мәмiлесiн жабу сомасына (осы мәмiленi жасау сәтiнде белгiленген мәмiлені жабу сомасы) мынадай бухгалтерлiк жазба жүзеге асырылады:

      Дт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 1150 01 Бағалы қағаздармен "кері РЕПО" операциялары

      1270 02 Бағалы қағаздармен "кері РЕПО" операциялары

      бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер.

      Ескерту. 50-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 23.09.2013 № 250 қаулысымен (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).

5-тарау. Тазартылған қымбат металдарды сатып алу-сату операцияларының бухгалтерлік есебі

      Ескерту. 5-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 28.11.2016 № 279 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      51. Тазартылған бағалы металдарды сатып алған кезде мәміле бойынша шығындарды ескере отырып сатып алу құнына мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

Дт

1370

Тазартылған бағалы металдар


1380

Жолдағы тазартылған бағалы металдар


1150 09

Металл шоттарда орналастырылған тазартылған бағалы металдар

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты.

      Ескерту. 51-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      52. Егер сатып алынған тазартылған бағалы металдар ұйымның есеп саясатына сәйкес әділ құны бойынша қайта бағаланған жағдайда, мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) егер тазартылған бағалы металдардың әділ құны олардың есептік құнынан жоғары болса:

Дт

1370

Тазартылған бағалы металдар


1380

Жолдағы тазартылған бағалы металдар


1150 09

Металл шоттарда орналастырылған тазартылған бағалы металдар

Кт

6280 05

Тазартылған бағалы металдарды қайта бағалаудан түскен кірістер;

      2) егер тазартылған бағалы металдардың есептік құны олардың әділ құнынан жоғары болса:

Дт

7470 07

Тазартылған бағалы металдарды қайта бағалаудан болған шығыстар

Кт

1370

Тазартылған бағалы металдар


1380

Жолдағы тазартылған бағалы металдар


1150 09

Металл шоттарда орналастырылған тазартылған бағалы металдар.

      Ескерту. 52-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      53. Нұсқаулықтың 52-тармағына сәйкес тазартылған бағалы металдарды қайта бағалаудан кейін әділ құны бойынша сатқан кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) тазартылған бағалы металдарды есептен шығару сомасына:

Дт

7470 01

Тазартылған бағалы металдардың баланстық құны

Кт

1370

Тазартылған бағалы металдар


1380

Жолдағы тазартылған бағалы металдар


1150 09

Металл шоттарда орналастырылған тазартылған бағалы металдар;

      2) тазартылған бағалы металдарды сату бойынша жасалған мәміле сомасына:

Дт

1010

Кассадағы ақша қаражаты

Кт

6280 01

Тазартылған бағалы металдарды сатудан түскен кірістер.

      Ескерту. 53-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

6-тарау. Шетел валютасымен операциялардың бухгалтерлік есебі

      Ескерту. 6-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 28.11.2016 № 279 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

1-параграф. Шетел валютасын сатып алу, сату және айырбастау жөніндегі операцияларды есепке алу

      54. Ұйым шетел валютасын сатып алған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      Дт 1010 Кассадағы ақша қаражаты

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 1010 Кассадағы ақша қаражаты

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты;

      егер сатып алу бағамы валюталарды айырбастау бағамынан жоғары болса:

      Дт 7470 02 Шетел валютасын сатып алу-сату жөніндегі шығыстар

      Кт 1010 Кассадағы ақша қаражаты

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты; егер сатып алу

      бағамы валюталарды айырбастау бағамынан төмен болса:

      Дт 1010 Кассадағы ақша қаражаты

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 6280 02 Шетел валютасын сатып алудан-сатудан түскен

      кірістер.

      55. Ұйым шетел валютасын сатқан кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) сатылатын шетел валютасының сомасына:

      Дт 1010 Кассадағы ақша қаражаты

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 1010 Кассадағы ақша қаражаты

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты;

      2) егер сату бағамы валюталарды айырбастау бағамынан жоғары болса:

      Дт 1010 Кассадағы ақша қаражаты

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 6280 02 Шетел валютасын сатып алудан-сатудан түскен

      кірістер;

      3) егер сату бағамы валюталарды айырбастау бағамынан төмен болса:

      Дт 7470 02 Шетел валютасын сатып алу-сату жөніндегі

      шығыстар

      Кт 1010 Кассадағы ақша қаражаты

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты.

      56. Ұйым шетел валютасын айырбастаған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) айырбасталатын шетел валюталарының сомасына:

      Дт 1010 Кассадағы ақша қаражаты (жеке шот)

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты (жеке шот)

      Кт 1010 Кассадағы ақша қаражаты (жеке шот)

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты (жеке шот);

      2) оң айырма сомасына:

      Дт 1010 Кассадағы ақша қаражаты

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 6280 02 Шетел валютасын сатып алудан-сатудан түскен

      кірістер;

      3) теріс айырма сомасына:

      Дт 7470 02 Шетел валютасын сатып алу-сату жөніндегі шығыстар

      Кт 1010 Кассадағы ақша қаражаты

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты.

2-параграф. Шетел валютасын қайта бағалау жөніндегі операцияларды есепке алу

      57. Шетел валютасын валюталардың айырбастау бағамы өзгеруіне байланысты қайта бағалау кезінде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) оң бағамдық айырма сомасына:

Дт

1010

Кассадағы ақша қаражаты


1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

Кт

6250 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан түскен кірістер;

      2) теріс бағамдық айырма сомасына:

Дт

7430 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан болған шығыстар

Кт

1010

Кассадағы ақша қаражаты


1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты.

      Ескерту. 57-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.
      58. Алып тасталды – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

7-тарау. Берілген қарыздардың бухгалтерлік есебі

      Ескерту. 7-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 28.11.2016 № 279 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      59. Заем шартын жасағаннан (теңгемен және шетел валютасымен берілген) және заемды ресімдеу бойынша барлық қажетті рәсімдерді орындағаннан кейін (оның ішінде заемды қайтаруды қамтамасыз ету бойынша) мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) берілген заем сомасы өтелуі тиіс заемның сомасына тең болған жағдайда:

      нақты берілген ақша сомасына:

      Дт 1110 21 Клиенттерге берілген қысқа мерзімді заемдар

      2010 21 Клиенттерге берілген ұзақ мерзімді заемдар

      Кт 1010 Кассадағы ақша қаражаты

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты; қарсы агенттің

      заем алуға арналған комиссиялық шығыстары сомасына

      (жеңілдік сомасына):

      Дт 1010 Кассадағы ақша қаражаты

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 1110 23 Берілген қысқа мерзімді заемдар бойынша дисконт

      2010 22 Берілген ұзақ мерзімді заемдар бойынша дисконт;

      2) берілген заем сомасы өтелуі тиіс заем сомасынан аз болған жағдайда:

      нақты берілген ақша сомасына:

      Дт 1110 21 Клиенттерге берілген қысқа мерзімді заемдар

      2010 21 Клиенттерге берілген ұзақ мерзімді заемдар

      Кт 1010 Кассадағы ақша қаражаты

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты;

      дисконт (жеңілдік) сомасына:

      Дт 1110 21 Клиенттерге берілген қысқа мерзімді заемдар

      2010 21 Клиенттерге берілген ұзақ мерзімді заемдар

      Кт 1110 23 Берілген қысқа мерзімді заемдар бойынша дисконт

      2010 22 Берілген ұзақ мерзімді заемдар бойынша дисконт.

      Бір мезгілде, кепіл туралы шарт негізінде заемды қамтамасыз етуге қабылданған мүлік құнының сомасына (теңгедегі және сол сияқты шетел валютасындағы) мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      Кіріс 8830 Клиенттің міндеттемесін қамтамасыз етуге (кепілге)

      қабылданған мүлік.

      60. Егер заемшының міндеттемелерін қамтамасыз ету ретінде кепілдік қабылданса, қабылданған кепілдік сомасын баланстан тыс шоттарда көрсеткен кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      Дт 8120 Қабылданған кепілдіктер бойынша ықтимал талаптар

      Кт 8420 Қабылданған кепілдіктер бойынша талаптарды ықтимал

      азайту.

      61. Берілген заемдар бойынша ұйымның есеп саясатында белгіленген кезеңділікпен сыйақы есептеген және дисконтты (жеңілдікті) амортизациялаған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) сыйақы сомасына:

      Дт 1270 25 Клиенттерге берілген заемдар бойынша сыйақы түрінде

      есептелген кірістер

      2170 25 Клиенттерге берілген заемдар бойынша сыйақы түрінде

      есептелген кірістер

      Кт 6110 32 Заемдар бойынша сыйақы алуға байланысты кірістер;

      2) тиісті кезеңге тиесілі теңгедегі дисконт (жеңілдік) амортизациясы сомасына:

      Дт 1110 23 Берілген қысқа мерзімді заемдар бойынша дисконт

      2010 22 Берілген ұзақ мерзімді заемдар бойынша дисконт

      Кт 6110 07 Берілген заемдар бойынша дисконт амортизациясы

      бойынша кірістер.

      62. Берілген заем бойынша клиент есептелген сыйақыны төлеген кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      Дт 1010 Кассадағы ақша қаражаты

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 1270 25 Клиенттерге берілген заемдар бойынша сыйақы түрінде

      есептелген кірістер

      2170 25 Клиенттерге берілген заемдар бойынша сыйақы түрінде

      есептелген кірістер.

      63. Алып тасталды – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      64. "Өзгеруі пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құны бойынша бағаланатын" және "басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын" санаттарына жатқызылған берілген қарыздарды қайта бағалаған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетінәділ құны бойынша есепке алынатын заемдар бойынша:

      заемның әділ құны оның есептік құнынан асып кеткен жағдайда, асып кеткен айырма сомасына:

Дт

1110 25

Қысқа мерзімді заемдардың әділ құнын оң түзету


2010 24

Ұзақ мерзімді заемдардың әділ құнын оң түзету

Кт

6280 06

Басқа да қайта бағалаудан түскен кірістер;

      заемның есептік құны оның әділ құнынан асып кеткен жағдайда, азайту айырма сомасына:

Дт

7470 08

Басқа да қайта бағалаудан болған шығыстар

Кт

1110 26

Қысқа мерзімді заемдардың әділ құнын теріс түзету


2010 25

Ұзақ мерзімді заемдардың әділ құнын теріс түзету;

      заемдардың әділ құнын оң (теріс) түзету сомасына:

Дт

1110 26

Қысқа мерзімді заемдардың әділ құнын теріс түзету


2010 25

Ұзақ мерзімді заемдардың әділ құнын теріс түзету

Кт

1110 25

Қысқа мерзімді заемдардың әділ құнын оң түзету


2010 24

Ұзақ мерзімді заемдардың әділ құнын оң түзету

      2) басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қарыздар бойынша:

      қарыздың әділ құны оның есептік құнынан асып кеткен жағдайда, айырма сомасына:

Дт

1110 25

Қысқа мерзімді қарыздардың әділ құнын оң түзету


2010 24

Ұзақ мерзімді қарыздардың әділ құнын оң түзету

Кт

5470

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қарыздарды қайта бағалауға арналған резерв;

      қарыздың есептік құны оның әділ құнынан асып кеткен жағдайда, азайтудың айырма сомасына:

Дт

5470

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қарыздарды қайта бағалауға арналған резерв

Кт

1110 26

Қысқа мерзімді қарыздардың әділ құнын теріс түзету


2010 25

Ұзақ мерзімді қарыздардың әділ құнын теріс түзету;

      қарыздардың әділ құнының есепте тұрған оң (теріс) түзету сомасына:

Дт

1110 26

Қысқа мерзімді қарыздардың әділ құнын теріс түзету


2010 25

Ұзақ мерзімді қарыздардың әділ құнын теріс түзету

Кт

1110 25
2010 24

Қысқа мерзімді қарыздардың әділ құнын оң түзету
Ұзақ мерзімді қарыздардың әділ құнын оң түзету.

      Ескерту. 64-тармаққа өзгеріс енгізілді – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 22.12.2017 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      65. Егер заем шетел валютасымен берілсе, басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын, өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін, әділ құны бойынша есепке алынатын заемдар бойынша ұйымның есеп саясатында белгіленген мерзімде шетел валютасындағы берешектің қалдығын және заем бойынша есептелген сыйақыны қайта бағалау кезінде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      валюталардың айырбастау бағамы ұлғайған кезде:

Дт

1110 25

Қысқа мерзімді заемдардың әділ құнын оң түзету


2010 24

Ұзақ мерзімді заемдардың әділ құнын оң түзету

Кт

6250 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан түскен кірістер;

      валюталардың айырбастау бағамы азайған кезде:

Дт

7430 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан болған шығыстар

Кт

1110 26

Қысқа мерзімді заемдардың әділ құнын теріс түзету


2010 25

Ұзақ мерзімді заемдардың әділ құнын теріс түзету

      заемдардың әділ құнын оң (теріс) түзету сомасына:

Дт

1110 26

Қысқа мерзімді заемдардың әділ құнын теріс түзету


2010 25

Ұзақ мерзімді заемдардың әділ құнын теріс түзету

Кт

1110 25

Қысқа мерзімді заемдардың әділ құнын оң түзету


2010 24

Ұзақ мерзімді заемдардың әділ құнын оң түзету.

      Ескерту. 65-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      66. Егер заем шартының талаптарында теңгемен берілген заем бойынша төлемдерді индекстеу көзделсе, егер заем шартында өзге мерзімдер белгіленбесе, ұйымның есеп саясатында белгіленген мерзімде заем бойынша берешек қалдығын қайта бағалаған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) оң индекстеу кезінде:

Дт

1110 21

Клиенттерге берілген қысқа мерзімді заемдар


1270 25

Клиенттерге берілген заемдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2010 21

Клиенттерге берілген ұзақ мерзімді заемдар


2170 25

Клиенттерге берілген заемдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер

Кт

6280 06

Басқа да қайта бағалаудан түскен кірістер;

      2) теріс индекстеу кезінде:

Дт

7470 08

Басқа да қайта бағалаудан болған шығыстар

Кт

1110 21

Клиенттерге берілген қысқа мерзімді заемдар


1270 25

Клиенттерге берілген заемдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2010 21

Клиенттерге берілген ұзақ мерзімді заемдар


2170 25

Клиенттерге берілген заемдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер.

      Ескерту. 66-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      67. Кіріске алынған кепіл мүлкінің шетел валютасындағы құны валюталардың айырбастау бағамының және кепіл мүлкінің әділ құнының өзгеруіне қарай ұйымның есеп саясатында белгіленген мерзімде қайта бағаланады.

      68. Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын берілген қарыз бойынша негізгі борышты өтеген кезде (теңгедегі және сол сияқты шетел валютасындағы) мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

Дт

1010

Кассадағы ақша қаражаты


1030

Ағымдагы шоттардағы ақша қаражаты

Кт

1110 21
2010 21

Клиенттерге берілген қысқа мерзімді қарыздар Клиенттерге берілген ұзақ мерзімді қарыздар.

      Ескерту. 68-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 22.12.2017 № 251 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      69. Заемды және ол бойынша сыйақыны толық өтеген, сондай-ақ заем шарты бойынша барлық, оның ішінде клиенттің міндеттемелерін қамтамасыз ету болып табылатын қабылданған кепіл немесе қабылданған кепілдік сомасын қайтару жөніндегі міндеттемелерді орындаған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) кепіл мәнінің құнын есептен шығарған кезде:

      Шығыс 8830 Клиенттің міндеттемесін қамтамасыз етуге (кепілге)

      қабылданған мүлік;

      2) қабылданған кепілдік сомасын есептен шығарған кезде:

      Дт 8420 Қабылданған кепілдіктер бойынша талаптарды ықтимал

      азайту

      Кт 8120 Қабылданған кепілдіктер бойынша ықтимал талаптар.

      Ескерту. 69-тармаққа өзгеріс енгізілді - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 17.07.2015 № 131 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      70. Егер заем шартының талаптарында белгіленген мерзім басталған кезде заемшы есептелген сыйақыны төлемесе, есептелген, бірақ төленбеген сыйақы сомасы мерзімі өткен активтер шотына жатқызылады және мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      Дт 1270 29 Сыйақы түріндегі мерзімі өткен кірістер

      Кт 1270 25 Клиенттерге берілген заемдар бойынша сыйақы түрінде

      есептелген кірістер

      2170 25 Клиенттерге берілген заемдар бойынша сыйақы түрінде

      есептелген кірістер.

      71. Егер заем шартында белгіленген мерзім басталған кезде заемшы негізгі борышты өтемесе, өтелмеген негізгі борыш сомасы мерзімі өткен активтер шотына жатқызылады және мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      Дт 1110 22 Клиенттердің берілген заемдар бойынша мерзімі өткен

      берешегі

      Кт 1110 21 Клиенттерге берілген қысқа мерзімді заемдар

      2010 21 "Клиенттерге берілген ұзақ мерзімді заемдар.

      72. Егер заем шартының талаптарында мерзімі өткен сыйақыға тұрақсыздық айыбын (айыппұл, өсімпұл) есептеу көзделсе, мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      Дт 1280 09 Есептелген тұрақсыздық айыбы (айыппұл, өсімпұл)

      Кт 6280 08 Тұрақсыздық айыбы (айыппұл, өсімпұл).

      Ескерту. 72-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 17.07.2015 № 131 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      73. Берілген заем бойынша мерзімі өткен сыйақыны және тұрақсыздық айыбын (айыппұл, өсімпұл) төлеген кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      Дт 1010 Кассадағы ақша қаражаты

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 1270 29 Сыйақы түріндегі мерзімі өткен кірістер

      1280 09 Есептелген тұрақсыздық айыбы (айыппұл, өсімпұл).

      Ескерту. 73-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 17.07.2015 № 131 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      74. Берілген заем бойынша мерзімі өткен сыйақыны және негізгі борышты төлеген кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      Дт 1010 Кассадағы ақша қаражаты

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 1110 22 Клиенттердің берілген заемдар бойынша мерзімі өткен

      берешегі

      1270 29 Сыйақы түріндегі мерзімі өткен кірістер.

      75. Резервтер (провизиялар) құрған және амортизацияланған құны бойынша есепке алынған берілген заем бойынша төленбеген мерзімі өткен сыйақыны баланстан кейіннен есептен шығарған жағдайда мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1)есептелген сыйақының құнсыздануынан болған зиян сомасына:

Дт

7440 21

Берілген заемдар бойынша резервтерді (провизияларды) қалыптастыру бойынша шығыстар

Кт

1290 21

Клиенттерге берілген заемдар бойынша резервтер (провизиялар);

      2) баланстан есептен шығарылатын сыйақы сомасына:

Дт

1290 21

Клиенттерге берілген заемдар бойынша резервтер (провизиялар);

Кт

1270 29

Сыйақы түріндегі мерзімі өткен кірістер.

      Ескерту. 75-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      76. Заемшы бұрын баланстан есептен шығарылған сыйақыны резервтер (провизиялар) есебінен өтеген жағдайда мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      Дт 1010 Кассадағы ақша қаражаты

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 6240 21 Клиенттерге берілген заемдар бойынша құрылған

      резервтерді (провизияларды) қалпына келтіруден

      (жоюдан) түскен кірістер.

      77. Заемдар бойынша күтілетін кредитік зияндар бойынша резервтер (провизиялар) құрған кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      1) амортизацияланған құны бойынша есепке алынған заемдар бойынша:

Дт

7440 21

Берілген заемдар бойынша резервтерді (провизияларды) қалыптастыру бойынша шығыстар

Кт

1290 21

Клиенттерге берілген заемдар бойынша резервтер (провизиялар);

      2) басқа жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын заемдар бойынша:

Дт

7440 21

Берілген заемдар бойынша резервтерді (провизияларды) қалыптастыру бойынша шығыстар

Кт

5490

Басқа жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын заемдар бойынша күтілетін және орын алған кредиттік зияндарға арналған бағалау резервтері (провизиялар).

      Ескерту. 77-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      78. Заемдар бойынша күтілетін кредиттік зияндар бойынша қалыптастырылған резервтерді (провизияларды) түзеткен кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын заемдар бойынша:

Дт

1290 21

Клиенттерге берілген заемдар бойынша резервтер (провизиялар);

Кт

6240 21

Клиенттерге берілген заемдар бойынша құрылған резервтерді (провизияларды) қалпына келтіруден (жоюдан) түскен кірістер;

      2) басқа жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын заемдар бойынша:

Дт

5490

Басқа жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын заемдар бойынша күтілетін және орын алған кредиттік зияндарға арналған бағалау резервтері (провизиялар).

Кт

6240 21

Клиенттерге берілген заемдар бойынша құрылған резервтерді (провизияларды) қалпына келтіруден (жоюдан) түскен кірістер.

      Ескерту. 78-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      79. Заемдарды есептен шығарған кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

Дт

1290 21

Клиенттерге берілген заемдар бойынша резервтер (провизиялар);

Кт

1110 21

Клиенттерге берілген қысқа мерзімді заемдар


2010 21

Клиенттерге берілген ұзақ мерзімді заемдар.

      Ескерту. 79-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      80. Борышкер сол кезеңде құрылған резервтер (провизиялар) есебінен балансқа есептен шығарылған заем бойынша берешекті өтеген кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      Дт 1010 Кассадағы ақша қаражаты

      1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 6240 21 Клиенттерге берілген заемдар бойынша құрылған

      резервтерді (провизияларды) қалпына келтіруден

      (жоюдан) түскен кірістер.

      Ескерту. 80-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 17.07.2015 № 131 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

8-тарау. Салымдардың бухгалтерлік есебі

      Ескерту. 8-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 28.11.2016 № 279 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      81. Екінші деңгейдегі банктердегі және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардағы салымдарға ақша орналастырған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) салым сомасына:

Дт

1150 02

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда бір түнге орналастырылған қысқа мерзімді салымдар


1150 03

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған талап еткенге дейінгі қысқа мерзімді салымдар


1150 04

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді салымдар


1150 05

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді шартты салымдар


1150 06

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді жинақ салымдары (бір жылға дейінгі)


2040 01

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді салымдар


2040 02

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді шартты салымдар


2040 03

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді жинақ салымдары

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты;

      2) сыйлықақы немесе дисконт (жеңілдік) пайда болған жағдайда:

      дисконт (жеңілдік) сомасына:

Дт

1150 02

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда бір түнге орналастырылған қысқа мерзімді салымдар


1150 03

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған талап еткенге дейінгі қысқа мерзімді салымдар


1150 04

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді салымдар


1150 05

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді шартты салымдар


1150 06

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді жинақ салымдары (бір жылға дейінгі)


2040 01

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді салымдар


2040 02

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді шартты салымдар


2040 03

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді жинақ салымдары

Кт

1150 11

Орналастырылған қысқа мерзімді салымдар бойынша дисконт


2040 08

Орналастырылған ұзақ мерзімді салымдар бойынша дисконт;

      сыйлықақы сомасына:

Дт

1150 12

Орналастырылған қысқа мерзімді салымдар бойынша сыйлықақы


2040 09

Орналастырылған ұзақ мерзімді салымдар бойынша сыйлықақы

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты.

      Ескерту. 81-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      82. Салымдар бойынша сыйақы есептеген және құны ұйымның есеп саясатына сәйкес валюталардың айырбастау бағамы бойынша шетел валютасымен көрсетілген салымдарды қайта бағалаған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) сыйақыны есептеген кезде:

Дт

1270 22

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған талап еткенге дейінгі салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 23

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған мерзімді салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 24

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған шартты салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 38

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді жинақ салымдары бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 22

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді жинақ салымдары бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 23

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған мерзімді салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 24

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған шартты салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер

Кт

6110 29

Талап еткенге дейінгі салымдар бойынша сыйақы алумен байланысты кірістер


6110 30

Мерзімді салымдар бойынша сыйақы алумен байланысты кірістер


6110 31

Шартты салымдар бойынша сыйақы алумен байланысты кірістер


6110 35

Жинақ салымдары бойынша сыйақы алуға байланысты кірістер;

      2) оң бағамдық айырма сомасына:

Дт

1150 02

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда бір түнге орналастырылған қысқа мерзімді салымдар


1150 03

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған талап еткенге дейінгі қысқа мерзімді салымдар


1150 04

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді салымдар


1150 05

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді шартты салымдар


1150 06

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді жинақ салымдары (бір жылға дейінгі)


1150 11

Орналастырылған қысқа мерзімді салымдар бойынша дисконт


1150 12

Орналастырылған қысқа мерзімді салымдар бойынша сыйлықақы


1270 22

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған талап еткенге дейінгі салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 23

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған мерзімді салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 24

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған шартты салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 38

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді жинақ салымдары бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2040 01

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді салымдар


2040 02

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді шартты салымдар


2040 03

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді жинақ салымдары


2040 08

Орналастырылған ұзақ мерзімді салымдар бойынша дисконт


2040 09

Орналастырылған ұзақ мерзімді салымдар бойынша сыйлықақы


2170 22

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді жинақ салымдары бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 23

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған мерзімді салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 24

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған шартты салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер

Кт

6250 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан түскен кірістер;

      3) теріс бағамдық айырма сомасына:

Дт

7430 02

Шетел валютасын қайта бағалаудан болған шығыстар

Кт

1150 02

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда бір түнге орналастырылған қысқа мерзімді салымдар


1150 03

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған талап еткенге дейінгі қысқа мерзімді салымдар


1150 04

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді салымдар


1150 05

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді шартты салымдар


1150 06

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді жинақ салымдары (бір жылға дейінгі)


1150 11

Орналастырылған қысқа мерзімді салымдар бойынша дисконт


1150 12

Орналастырылған қысқа мерзімді салымдар бойынша сыйлықақы


1270 22

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған талап еткенге дейінгі салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 23

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған мерзімді салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 24

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған шартты салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 38

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді жинақ салымдары бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2040 01

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді салымдар


2040 02

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді шартты салымдар


2040 03

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді жинақ салымдары


2040 08

Орналастырылған ұзақ мерзімді салымдар бойынша дисконт


2040 09

Орналастырылған ұзақ мерзімді салымдар бойынша сыйлықақы


2170 22

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді жинақ салымдары бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 23

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған мерзімді салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 24

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған шартты салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер

      Ескерту. 82-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      83. Шығыстарды салымдар бойынша төлем көзінен ұсталуы тиіс корпоративтік табыс салығы түрінде есептеген кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      Дт 7710 Корпоративтік табыс салығы бойынша шығыстар

      Кт 3110 01 Төленуі тиіс корпоративтік табыс салығы.

      84. Егер банктік салым шартында есептелген сыйақы сомасын есептелген (жинақталған) сыйақы сомасына капиталдандыру көзделсе, мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

Дт

1150 02

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда бір түнге орналастырылған қысқа мерзімді салымдар


1150 03

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған талап еткенге дейінгі қысқа мерзімді салымдар


1150 04

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді салымдар


1150 05

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді шартты салымдар


1150 06

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді жинақ салымдары (бір жылға дейінгі)


2040 01

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді салымдар


2040 02

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді шартты салымдар


2040 03

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді жинақ салымдары

Кт

1270 22

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді жинақ салымдары бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 23

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған мерзімді салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 24

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған шартты салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 38

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді жинақ салымдары бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 22

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді жинақ салымдары бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 23

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған мерзімді салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 24

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған шартты салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер

      Ескерту. 84-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      85. Салымдар бойынша дисконтты (жеңілдікті) немесе сыйлықақыны амортизациялаған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) теңгемен дисконтты (жеңілдікті) амортизациялау сомасына:

      Дт 115011 Орналастырылған қысқа мерзімді салымдар бойынша

      дисконт

      2040 08 Орналастырылған ұзақ мерзімді салымдар бойынша

      дисконт

      Кт 6110 05 Орналастырылған салымдар бойынша дисконтты

      амортизациялау бойынша кірістер;

      2) сыйлықақы сомасына:

      Дт 731010 Орналастырылған салымдар бойынша сыйлықақыны

      амортизациялау бойынша шығыстар

      Кт 115012 Орналастырылған қысқа мерзімді салымдар бойынша

      сыйлықақы

      2040 09 Орналастырылған ұзақ мерзімді салымдар бойынша

      сыйлықақы.

      86. Салым бойынша сыйақыны нақты алған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) есептелген сыйақы сомасына:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары

Кт

1270 22

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған талап ету бойынша салымдары бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 23

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған мерзімді салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 24

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған шартты салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 38

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді жинақ салымдары бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 22

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді жинақ салымдары бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 23

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған мерзімді салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 24

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған шартты салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер;

      2) ұсталған корпоративтік табыс салығы сомасына:

Дт

3110 01

Төлеуге жататын корпоративтік табыс салығы

Кт

1270 22

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған талап өткенге дейінгі салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 23

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған мерзімді салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 24

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған шартты салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


1270 38

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді жинақ салымдары бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 22

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді жинақ салымдары бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 23

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған мерзімді салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер


2170 24

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған шартты салымдар бойынша сыйақы түрінде есептелген кірістер.

      Ескерту. 86-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      87. Орналастырылған салым бойынша борыштың негізгі сомасын қайтарған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары

Кт

1150 02

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда бір түнге орналастырылған қысқа мерзімді салымдар


1150 03

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған талап ету бойынша салымдар


1150 04

Банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді салымдар


1150 05

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді шартты салымдар


1150 06

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді жинақ салымдары (бір жылға дейінгі)


2040 01

Банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді салымдар


2040 02

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді шартты салымдар


2040 03

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді жинақ салымдары.

      Ескерту. 87-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      88. Әрбір есепті күнге күтілетін кредиттік шығындарға резервтерді (провизияларды) құрған (ұлғайтқан) кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      1) күтілетін кредиттік шығындарға құрылған резервтер (провизиялар) сомасына:

Дт

7440 02

Орналастырылған салымдар бойынша резервтерді (провизияларды) қалыптастыру бойынша шығыстар

Кт

1290 24

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған салымдар бойынша резервтер (провизиялар);

      2) күтілетін кредиттік шығындарға қалыптастырылған резервтерді (провизияларды) түзеткен кезде:

Дт

1290 24

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған салымдар бойынша резервтер (провизиялар)

Кт

6240 02

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған салымдар бойынша құрылған резервтерді (провизияларды) қалпына келтіруден (жоюдан) кірістер;

      3) салымдарды құрылған резервтердің (провизиялардың) есебінен баланстан есептен шығарған кезде:

Дт

1290 24

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған салымдар бойынша резервтер (провизиялар)

Кт

1150 02

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда бір түнге орналастырылған қысқа мерзімді салымдар


1150 03

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған талап ету бойынша қысқа мерзімді салымдар


1150 04

Банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді салымдар


1150 05

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді шартты салымдар


1150 06

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған қысқа мерзімді жинақ салымдары (бір жылға дейінгі)


2040 01

Банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді салымдар


2040 02

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді шартты салымдар


2040 03

Екінші деңгейдегі банктерде және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарда орналастырылған ұзақ мерзімді салымдар.

      Ескерту. 88-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

9-тарау. Туынды құралдармен операциялардың бухгалтерлік есебі

      Ескерту. 9-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 28.11.2016 № 279 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

1-параграф. Форвардпен операцияларды есепке алу

      89. Туынды құралмен сатушы (сатып алушы) белгілі бір мерзім аяқталғаннан кейін базалық активті келісілген талаптармен болашақта сатып алу (сату) (бұдан - форвард) міндеттемесін қабылдайтын операциялар жүзеге асырылған кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      Дт 8300 01 Қаржы активтерін сатып алу бойынша шартты талаптар

      Кт 8600 01 Қаржы активтерін сату бойынша шартты міндеттемелер.

      90. Ұйымның есеп саясатында белгіленген кезеңділікпен форвардты қайта бағалаған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) форвардтың әділ құнының оң өзгеру сомасына:

Дт

1280 03

Форвард мәмілесі бойынша талаптар


2180 02

Форвард мәмілесі бойынша талаптар

Кт

6290 10

Форвард мәмілелері бойынша кірістер;

      2) форвардтың әділ құнының теріс өзгеру сомасына:

Дт

7480 10

Форвард мәмілелері бойынша шығыстар

Кт

3390 02

Форвард мәмілесі бойынша міндеттемелер


4170 02

Форвард мәмілесі бойынша міндеттемелер;

      3) форвардтың әділ құнының есепте тұрған оң және (немесе) теріс түзету сомасына:

Дт

3390 02

Форвард мәмілесі бойынша міндеттемелер


4170 02

Форвард мәмілесі бойынша міндеттемелер

Кт

1280 03

Форвард мәмілесі бойынша талаптар


2180 02

Форвард мәмілесі бойынша талаптар.

      Ескерту. 90-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      91. Форвардтың орындалу күніне мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) нетто негізде есеп айырысқан жағдайда ұйым ақша аударған кезде:

Дт

3390 02

Форвард мәмілесі бойынша міндеттемелер


4170 02

Форвард мәмілесі бойынша міндеттемелер

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары;

      2) нетто негізде есеп айырысқан жағдайда қарсы әріптестен ақша алған кезде:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары

Кт

1280 03

Форвард мәмілесі бойынша талаптар


2180 02

Форвард мәмілесі бойынша талаптар;

      3) форвард шартына сәйкес базалық актив сатып алған кезде сатып алынған базалық актив құнына:

Дт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтері


1130 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1150 09

Металл шоттарда орналастырылған тазартылған қымбат металдар


2020 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері


3390 02

Форвард мәмілесі бойынша міндеттемелер


4170 02

Форвард мәмілесі бойынша міндеттемелер

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары


1280 03

Форвард мәмілесі бойынша талаптар


2180 02

Форвард мәмілесі бойынша талаптар;

      4) форвард шартына сәйкес базалық активті сатқан кезде сатылатын базалық актив құнына:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары


3390 02

Форвард мәмілесі бойынша міндеттемелер


4170 02

Форвард мәмілесі бойынша міндеттемелер

Кт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтері


1130 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1150 09

Металл шоттарда орналастырылған тазартылған қымбат металдар


1280 03

Форвард мәмілесі бойынша талаптар


2020 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері


2180 02

Форвард мәмілесі бойынша талаптар;

      5) базалық активтерді сатып алу (сатуға) арналған форвардты қайта бағалаудан түскен іске асырылған кірістер сомасына:

Дт

8600 01

Қаржы активтерін сату бойынша шартты міндеттемелер

Кт

8300 01

Қаржы активтерін сатып алу бойынша шартты талаптар

      Ескерту. 91-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

2-параграф. Фьючерспен операцияларды есепке алу

      92. Туынды құралмен сатушы (сатып алушы) белгілі бір мерзім аяқталғаннан кейін базалық активті ұйымдасқан нарықта белгіленген стандартты талаптарға сәйкес сатып алу (сату) (бұдан - фьючерс) міндеттемесін қабылдайтын операциялар жүзеге асырылған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) фьючерсті сатып алу бойынша шартты талаптар және міндеттемелер сомасына:

      Дт 8300 02 Қаржы фьючерстерін сатып алу бойынша шартты талаптар

      Кт 8600 02 Қаржы фьючерстерін сатып алу бойынша шартты

      міндеттемелер;

      2) фьючерсті сату бойынша шартты талаптар және міндеттемелер сомасына:

      Дт 8300 03 Қаржы фьючерстерін сату бойынша шартты талаптар

      Кт 8600 03 Қаржы фьючерстерін сату бойынша шартты

      міндеттемелер.

      93. Фьючерс бойынша маржа төлеген кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      Дт 1610 02 Брокерлермен есеп айырысу

      Кт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты.

      94. Фьючерс жасағаны үшін брокерге комиссия төлеген кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      Дт 7470 82 Брокерлік және дилерлік қызмет бойынша қызмет

      көрсету үшін комиссиялық шығыстар

      Кт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты.

      95. Фьючерс бойынша қосымша маржа төлеген немесе фьючерс бойынша есепте тұрған маржаның рұқсат етілген сомасын есептен шығарған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) ұйым қосымша төлеген маржа сомасына:

      Дт 1610 02 Брокерлермен есеп айырысу

      Кт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты;

      2) есепте тұрған маржаның рұқсат етілген сомасын есептен шығарған кезде:

      Дт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 1610 02 Брокерлермен есеп айырысу.

      96. Ұйымның есеп саясатында белгіленген кезеңділікпен әділ құны бойынша базалық активті сатып алуға және (немесе) сатуға арналған фьючерсті қайта бағалаған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) фьючерстің әділ құнының оң өзгерісі сомасына:

Дт

1280 02

Фьючерс мәмілесі бойынша талаптар


2180 01

Фьючерс мәмілесі бойынша талаптар

Кт

6290 09

Фьючерс мәмілелері бойынша кірістер;

      2) фьючерстің әділ құнының теріс өзгерісі сомасына:

Дт

7480 09

Опцион мәмілелері бойынша шығыстар

Кт

3390 01

Фьючерс мәмілесі бойынша міндеттемелер


4170 01

Фьючерс мәмілесі бойынша міндеттемелер;

      3) фьючерстің әділ құнының есепте тұрған оң және (немесе) теріс түзету сомасына:

Дт

3390 01

Фьючерс мәмілесі бойынша міндеттемелер


4170 01

Фьючерс мәмілесі бойынша міндеттемелер

Кт

1280 02

Фьючерс мәмілесі бойынша талаптар


2180 01

Фьючерс мәмілесі бойынша талаптар

      Ескерту. 96-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      97. Фьючерстің ашық позициясын жабу күні фьючерс құнын нетто негізде ақшамен өтеген (ашық позицияны жабу) жағдайда мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) ұйым фьючерсті нетто негізде өтеген кезде:

      Дт 3390 01 Фьючерс мәмілесі бойынша міндеттемелер

      4170 01 Фьючерс мәмілесі бойынша міндеттемелер

      Кт 1610 02 Брокерлермен есеп айырысу;

      2) қарсы әріптес фьючерсті нетто негізде өтеген кезде:

      Дт 1610 02 Брокерлермен есеп айырысу

      Кт 1280 02 Фьючерс мәмілесі бойынша талаптар

      2180 01 Фьючерс мәмілесі бойынша талаптар;

      3) фьючерсті сатып алу бойынша шартты талаптар мен міндеттемелер сомасына:

      Дт 8600 02 Қаржы фьючерстерін сатып алу бойынша шартты

      міндеттемелер

      Кт 8300 02 Қаржы фьючерстерін сатып алу бойынша шартты

      талаптар;

      4) фьючерсті сату бойынша шартты талаптар мен міндеттемелер сомасына:

      Дт 8600 03 Қаржы фьючерстерін сату бойынша шартты

      міндеттемелер

      Кт 8300 03 Қаржы фьючерстерін сату бойынша шартты талаптар;

      5) алып тасталды – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.
      6) алып тасталды – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.
      Ескерту. 97-тармаққа өзгеріс енгізілді – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

3-параграф. Опционмен операцияларды есепке алу

      98. Туынды құралмен бір тарап басқа тараптан келісілген талаптармен келісілген баға бойынша болашақта базалық активті сатып алу немесе сату құқығын сатып алатын (бұдан әрі - сатып алынған "колл" немесе "пут" опционы) операцияларды жүзеге асырған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) шартты талаптар сомасына:

      Дт 8300 06 Сатып алынған "колл" опционы мәмілелері

      8300 07 Сатып алынған "пут" опционы мәмілелері

      Кт 8600 06 Сатып алынған "колл" опционы мәмілелері - қарсы шот

      8600 07 Сатып алынған "пут" опционы мәмілелері - қарсы шот

      2) сатып алынған "колл" немесе "пут" опционы бойынша төленген сыйлықақы сомасына:

Дт

1280 04

Опцион мәмілесі бойынша талаптар


2180 03

Опцион мәмілесі бойынша талаптар

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары

      Ескерту. 98-тармаққа өзгеріс енгізілді – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      99. Сатып алынған "колл" немесе "пут" опционын әділ құны бойынша ұйымның есеп саясатында белгіленген кезеңділікпен, сондай-ақ опционды жабу күні қайта бағалаған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) сатып алынған опционның әділ құнының оң өзгеріс сомасына:

Дт

1280 04

Опцион мәмілесі бойынша талаптар


2180 03

Опцион мәмілесі бойынша талаптар

Кт

6290 11

Опцион мәмілелері бойынша кірістер;

      2) сатып алынған опционның әділ құнының теріс өзгеріс сомасына:

Дт

7480 11

Своп мәмілелері бойынша шығыстар

Кт

1280 04

Опцион мәмілесі бойынша талаптар


2180 03

Опцион мәмілесі бойынша талаптар.

      Ескерту. 99-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      100. Ашық позицияны жабу немесе сатып алынған "колл" немесе "пут" опционын орындау күні мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) сатып алынған "колл" немесе "пут" опционының талаптары бойынша шартты талаптар және шартты міндеттемелер сомасына:

Дт

8600 06

Сатып алынған опцион "колл" мәмілелері - контршот


8600 07

Сатып алынған опцион "пут" мәмілелері - контршот

Кт

8300 06

Сатып алынған опцион "колл" мәмілелері


8300 07

Сатып алынған опцион "пут" мәмілелері;

      2) қарсы әріптес "колл" немесе "пут" опционының (ашық позицияны жабу) құнын ақшамен өтеген кезде:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары

Кт

1280 04

Опцион мәмілесі бойынша талаптар


2180 03

Опцион мәмілесі бойынша талаптар;

      3) сатып алынған "колл" опционның шарттарына сәйкес базалық активті сатып алған кезде:

      сатып алынатын активтер құнына:

Дт

1120 01

Өзгерістері пайданың немесе зиянның құрамында көрсетілетін әділ құн бойынша есепке алынатын қаржы активтері


1130 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1150 09

Металл шоттарда орналастырылған тазартылған қымбат металдар


2020 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары


1280 04

Опцион мәмілесі бойынша талаптар


2180 03

Опцион мәмілесі бойынша талаптар;

      4) сатып алынған "пут" опционның шарттарына сәйкес базалық активті сатқан кезде:

      сатылатын активтер құнына:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары

Кт

1130 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1150 09

Металл шоттарда орналастырылған тазартылған қымбат металдар


1280 04

Опцион мәмілесі бойынша талаптар


2020 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері


2180 03

Опцион мәмілесі бойынша талаптар

      Ескерту. 100-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      101. Туынды құралдармен бір тарап басқа тарапқа келісілген талаптармен келісілген баға бойынша болашақта базалық активті сатып алу немесе сату құқығын сататын (бұдан әрі — сатылған "колл" немесе "пут" опционы) операцияларды жүзеге асыру кезінде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      Дт 8300 08 Сатылған "пут" опционы мэмілелері - қарсы шот

      8300 09 Сатылған "колл" опционы мәмілелері - қарсы шот

      Кт 8600 08 Сатылған "пут" опционы мәмілелері

      8600 09 Сатылған "колл" опционы мәмілелері;

      алынған сыйлықақы сомасына:

      Дт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 3390 03 Опцион мәмілесі бойынша міндеттемелер

      4170 03 Опцион мәмілесі бойынша міндеттемелер.

      102. Сатылған "колл (немесе "пут" опционын әділ құны бойынша есеп саясатында белгіленген кезеңділікпен, сондай-ақ опционды жабу күні қайта бағалаған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) сатылған "колл" немесе "пут" опционының әділ құнының оң өзгерісі сомасына:

Дт

3390 03

Опцион мәмілесі бойынша міндеттемелер


4170 03

Опцион мәмілесі бойынша міндеттемелер

Кт

6290 11

Опцион мәмілелері бойынша кірістер;

      2) сатылған "колл" немесе "пут" опционының әділ құнының теріс өзгерісі сомасына:

Дт

7480 11

Опцион мәмілелері бойынша шығыстар

Кт

3390 03

Опцион мәмілесі бойынша міндеттемелер


4170 03

Опцион мәмілесі бойынша міндеттемелер.

      Ескерту. 102-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      103. Ашық позицияны жабу немесе сатылған "колл" немесе "пут" опционының орындау күні мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) сатылған "колл" немесе "пут" опционының талаптарына сәйкес шартты талаптар және шартты міндеттемелер сомасына:

Дт

8300 08

Сатылған опцион "пут" мәмілелері - контршот


8300 09

Сатылған опцион "колл" мәмілелері - контршот

Кт

8600 08

Сатылған опцион "пут" мәмілелері


8600 09

Сатылған опцион "колл" мәмілелері;

      2) қарсы әріптес сатылған "колл" немесе "пут" опционының құнын өтеген кезде (ашық позицияны жабу):

Дт

3390 03

Опцион мәмілесі бойынша міндеттемелер


4170 03

Опцион мәмілесі бойынша міндеттемелер

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары;

      3) сатылған "колл" опционының талаптарына сәйкес базалық активті сатқан кезде:

      сатылатын активтер құнына:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары


3390 03

Опцион мәмілесі бойынша міндеттемелер


4170 03

Опцион мәмілесі бойынша міндеттемелер

Кт

1130 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1150 09

Металл шоттарда орналастырылған тазартылған қымбат металдар


2020 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері;

      4) сатылған "пут" опционының талаптарына сәйкес базалық активті сатып алған кезде:

      сатып алынатын активтер құнына:

Дт

1130 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1140 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын қысқа мерзімді қаржы активтері


1150 09

Металл шоттарда орналастырылған тазартылған қымбат металдар


2020 01

Амортизацияланған құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері


2030 01

Басқа да жиынтық кіріс арқылы әділ құны бойынша есепке алынатын ұзақ мерзімді қаржы активтері;


3390 03

Опцион мәмілесі бойынша міндеттемелер


4170 03

Опцион мәмілесі бойынша міндеттемелер

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары

      Ескерту. 103-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

4-параграф. Валюталық своппен операцияларды есепке алу

      104. Туынды құралмен алдын ала келісілген мерзім ішінде бір валютаны басқа валютаға айырбастау (бұдан әрі - валюталық своп) туралы келісім жасалатын операцияларды жүзеге асырған кезде мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      Дт 1280 06 Своп мәмілесі бойынша талаптар

      Кт 3390 05 Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер;

      және бір мезгілде, баланстан тыс есепте валюталарды кері айырбастау бойынша талаптар мен міндеттемелер сомалары көрсетіледі:

      Дт 830012 Басқа да туынды қаржы құралдары бойынша шартты талаптар

      Кт 8600 12 Басқа да туынды қаржы құралдары бойынша шартты міндеттемелер.

      105. Валюталық свопты валюталау күні мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) алатын валюта сомасына:

      Дт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 1280 06 Своп мәмілесі бойынша талаптар

      2180 04 Своп мәмілесі бойынша талаптар;

      2) аударылатын валюта сомасына:

      Дт 3390 05 Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер

      4170 04 Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер

      Кт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты.

      106. Валюталық свопты әділ құны бойынша ұйымның есеп саясатында белгіленген кезеңділікпен қайта бағалаған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) әділ құнның оң өзгерісі сомасына:

Дт

1280 06

Своп мәмілесі бойынша талаптар


2180 04

Своп мәмілесі бойынша талаптар

Кт

6290 13

Своп мәмілелері бойынша кірістер;

      2) әділ құнның теріс өзгерісі сомасына:

Дт

7480 13

Своп мәмілелері бойынша шығыстар

Кт

3390 05

Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер


4170 04

Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер;

      бір мезгілде, есепте тұрған оң және (немесе) теріс қайта бағалау сомасына мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

Дт

3390 05

Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер


4170 04

Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер

Кт

1280 06

Своп мәмілесі бойынша талаптар


2180 04

Своп мәмілесі бойынша талаптар

      Ескерту. 106-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      107. Егер валюталық своп талаптарында сыйақы есептеу және төлеу көзделген болса, мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) кірістер сомасына:

      Дт 1280 06 Своп мәмілесі бойынша талаптар

      2180 04 Своп мәмілесі бойынша талаптар

      Кт 6110 34 Сыйақы алумен байланысты басқа да кірістер;

      2) шығыстар сомасына:

      Дт 7310 25 Сыйақы төлеумен байланысты басқа да шығыстар

      Кт 3390 05 Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер

      4170 04 Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер.

      108. Валюталық своп бойынша сыйақы төлеген немесе алған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) алынатын сыйақы сомасына:

      Дт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 1280 06 Своп мәмілесі бойынша талаптар

      2180 04 Своп мәмілесі бойынша талаптар;

      2) төленетін сыйақы сомасына:

      Дт 3390 05 Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер

      4170 04 Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер

      Кт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты.

      109. Валюталық свопты жабу бойынша валюталау күніне мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) шартты талаптар мен міндеттемелер сомасына;

      Дт 8600 12 Басқа да туынды қаржы құралдары бойынша шартты

      міндеттемелер

      Кт 830012 Басқа да туынды қаржы құралдары бойынша шартты

      талаптар;

      2) айырбасталатын валюта сомасына:

      валюталық своп құны оң болған кезде:

      Дт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      1280 06 Своп мәмілесі бойынша талаптар

      2180 04 Своп мәмілесі бойынша талаптар;

      валюталық своп құны теріс болған кезде:

      Дт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      3390 05 Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер

      4170 04 Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер

      Кт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты.

5-параграф. Пайыздық своппен операцияларды есепке алу

      110. Туынды құралмен тараптар белгіленген және өзгермелі пайыздық ставкаларды қолдана отырып тұрақты пайыздық төлемдер алмасатын (бұдан әрі - пайыздық своп) операциялар жүзеге асырылған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) егер пайыздық своп шарттары бойынша төлемдер өзгермелі пайыздық ставка бойынша көзделсе, бірақ сомалар белгіленген пайыздық ставкамен алынған жағдайда:

      Дт 8300 04 Белгіленген пайыздық своп

      Кт 8600 04 Өзгермелі пайыздық своп;

      2) егер пайыздық своп шарттары бойынша төлемдер белгіленген пайыздық ставкамен көзделсе, бірақ сомалар өзгермелі пайыздық ставка бойынша алынған жағдайда:

      Дт 8300 05 Өзгермелі пайыздық своп

      Кт 8600 05 Белгіленген пайыздық своп.

      111. Пайыздық своп бойынша сыйақы түріндегі кірістер мен шығыстарды есептеген кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) кірістер сомасына:

      Дт 1280 06 Своп мәмілесі бойынша талаптар

      2180 04 Своп мәмілесі бойынша талаптар

      Кт 6110 34 Сыйақы алумен байланысты басқа да кірістер;

      2) шығыстар сомасына:

      Дт 7310 25 Сыйақы төлеумен байланысты басқа да шығыстар

      Кт 3390 05 Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер

      4170 04 Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер.

      112. Пайыздық свопты әділ құны бойынша ұйымның есеп саясатында белгіленген кезеңділікпен қайта бағалаған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) оң айырма сомасына:

Дт

1280 06

Своп мәмілесі бойынша талаптар


2180 04

Своп мәмілесі бойынша талаптар

Кт

6290 13

Своп мәмілелері бойынша кірістер;

      2) теріс айырма сомасына:

Дт

7480 13

Своп мәмілелері бойынша шығыстар

Кт

3390 05

Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер


4170 04

Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер;

      бір мезгілде, есепте тұрған оң және (немесе) теріс қайта бағалау сомасына мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

Дт

3390 05

Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер


4170 04

Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер

Кт

1280 06

Своп мәмілесі бойынша талаптар


2180 04

Своп мәмілесі бойынша талаптар

      Ескерту. 112-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      113. Пайыздық свопты әділ құны бойынша қайта бағалағаннан кейін мерзімдік төлемдер жүргізу күні мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) алынған сыйақы сомасына:

      Дт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 1280 06 Своп мәмілесі бойынша талаптар

      2180 04 Своп мәмілесі бойынша талаптар;

      2) төленген сыйақы сомасына:

      Дт 3390 05 Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер

      4170 04 Своп мәмілесі бойынша міндеттемелер

      Кт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты.

      114. Ашық позицияны жабу немесе пайыздық свопты жабу күні мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) пайыздық свопты сатып алу бойынша шартты талаптар мен міндеттемелер сомасына:

      Дт 8300 04 Белгіленген пайыздық своп

      Кт 8600 04 Өзгермелі пайыздық своп;

      2) пайыздық свопты сату бойынша шартты талаптар мен міндеттемелер сомасына:

      Дт 8600 05 Белгіленген пайыздық своп

      Кт 8300 05 Өзгермелі пайыздық своп.

10-тарау. Хеджирлеудің бухгалтерлік есебі

      Ескерту. 10-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 28.11.2016 № 279 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      115. Хеджирленетін бап ретінде айқындалған бағалы қағаздардың, тазартылған қымбат металдардың, шетел валютасының, заемдардың, салымдардың бухгалтерлік есебі осы Нұсқаулықтың 3, 5, 6, 7 және 8-тарауларында көзделген тәртіппен жүзеге асырылады.

      116. Хеджирлеу құралы ретінде пайдаланылатын туынды құралдардың бухгалтерлік есебі хеджирлеу құралдарын қайта бағалаудан кірістер мен шығыстар 5450 "Басқа да активтерді қайта бағалауға арналған резервтері" баланстық шотына жатқызылатын ақша қаражаты қозғалысын хеджирлеудің және таза инвестицияларды хеджирлеудің бухгалтерлік есебін қоспағанда, осы Нұсқаулықтың 9-тарауында көзделген тәртіппен жүзеге асырылады.

11-тарау. Зейнетақы активтерінен және зейнетақы активтері бойынша инвестициялық кірістен комиссиялық сыйақыны есептеу операцияларының бухгалтерлік есебі

      Ескерту. 11-тараудың тақырыбы жаңа редакцияда - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 28.11.2016 № 279 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      117. Зейнетақы активтерінен тиесілі комиссиялық сыйақы сомасына мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      1) комиссиялық сыйақыны есептеген кезде:

      Дт 1270 62 Зейнетақы активтерінен түскен есептелген комиссиялық

      кірістер

      Кт 6110 62 Зейнетақы активтерінен түскен комиссиялық кірістер;

      2) комиссиялық сыйақыны алған кезде:

      Дт 1030 Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаты

      Кт 1270 62 Зейнетақы активтерінен түскен есептелген комиссиялық кірістер.

      118. Зейнетақы активтері бойынша инвестициялық кірістен тиесілі комиссиялық сыйақы сомасына мынадай бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады:

      1) комиссиялық сыйақыны есептеген кезде:

      инвестициялық кірістен комиссиялық сыйақының сомасына:

Дт

3380 61

Инвестициялық кірістен есептелген комиссиялық сыйақы

Кт

6110 61

Инвестициялық кірістен комиссиялық кірістер;

      2) комиссиялық сыйақыны алған кезде:

Дт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары

Кт

1270 61

Инвестициялық кірістен есептелген комиссиялық кірістер

      Ескерту. 118-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.
      119. Алып тасталды – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

12. Номиналдық кірістілік коэффициенті мен кірістіліктің ең төменгі мәні арасындағы теріс айырманы өтеу жөніндегі операциялардың бухгалтерлік есебі

      Ескерту. 12-тарау алып тасталды - ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 26.07.2013 № 194 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

13-тарау. Сақтандыру брокерінің қызметіне байланысты операциялардың бухгалтерлік есебі

      Ескерту. 13-тараумен толықтырылды – ҚР Ұлттық Банкі Басқармасының 14.10.2019 № 171 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      127. Сақтанушы сақтандыру сыйлықақыларының сомаларын тікелей сақтандыру ұйымына аударған кезде сақтандыру брокері көрсетілген делдалдық қызметтер үшін есептелген комиссиялық сыйақы сомасына мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) көрсетілген делдалдық қызметтер үшін есептелген комиссиялық сыйақы сомасына:

Дт

1270 41

Сақтандыру брокерлерінің сақтандыру шарттарын жасасу жөніндегі делдалдық қызметтері үшін есептелген комиссиялық кірістері

Кт

6110 41

Сақтандыру брокерлерінің комиссиялық кірістері;

      2) нақты алынған комиссиялық сыйақы сомасына:

Дт

1010

Кассадағы ақша қаражаттары


1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары

Кт

1270 41

Сақтандыру брокерлерінің сақтандыру шарттарын жасасу жөніндегі делдалдық қызметтері үшін есептелген комиссиялық кірістері.

      128. Сақтандыру брокері өз атынан және қайта сақтанушының (цеденттің) тапсырмасы бойынша қайта сақтандыру шартын жасаған және сақтандыру брокері арқылы қайта сақтандыру сыйлықақыларының сомаларын қайта сақтандыру ұйымына аударған жағдайда сақтандыру брокері мынадай бухгалтерлік жазбаларды жүзеге асырады:

      1) қайта сақтандыру сыйлықақысының мөлшерінен сақтандыру брокеріне тиесілі есептелген комиссиялық сыйақы сомасына:

Дт

1280 42

Қайта сақтанушылардан алынатын сақтандыру сыйлықақылары

Кт

3390 41

Қайта сақтандырушылармен есеп айырысу;

      2) қайта сақтандыру сыйлықақысының мөлшерінен сақтандыру брокеріне тиесілі есептелген комиссиялық сыйақы сомасына:

Дт

1270 42

Сақтандыру брокерлерінің қайта сақтандыру шарттарын жасасу жөніндегі делдалдық қызметтері үшін есептелген комиссиялық кірістері

Кт

6110 41

Сақтандыру брокерлерінің комиссиялық кірістері;

      3) сақтандыру ұйымынан нақты алынған қайта сақтандыру сыйлықақысының сомасына:

Дт

1010

Кассадағы ақша қаражаттары


1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары

Кт

1280 42

Қайта сақтанушылардан алынатын сақтандыру сыйлықақылары.

      129. Сақтандыру брокері қайта сақтандыру ұйымына қайта сақтандыру сыйлықақысын аударған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) қайта сақтандыру сыйлықақысының мөлшерінен сақтандыру брокеріне тиесілі есептелген комиссиялық сыйақы сомасына:

Дт

3390 41

Қайта сақтандырушылармен есеп айырысу

Кт

1270 42

Сақтандыру брокерлерінің қайта сақтандыру шарттарын жасасу жөніндегі делдалдық қызметтері үшін есептелген комиссиялық кірістері;

      2) қайта сақтандыру сыйлықақысын Қазақстан Республикасының резиденті емес - қайта сақтандыру ұйымына берген кезде Қазақстан Республикасының резиденті еместің кірістерінен төлем көзінен ұсталатын салық сомасына:

Дт

3390 41

Қайта сақтандырушылармен есеп айырысу

Кт

3110 01

Төлеуге жататын корпоративтік табыс салығы;

      3) қайта сақтандыру шартына сәйкес қайта сақтандыру ұйымына төленетін қайта сақтандыру сыйлықақысының қалған сомасына:

Дт

3390 41

Қайта сақтандырушылармен есеп айырысу

Кт

1010

Кассадағы ақша қаражаттары


1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары.

      130. Сақтандыру брокері өз атынан және қайта сақтанушының (цеденттің) тапсырмасы бойынша қайта сақтандыру шартын жасаған және қайта сақтанушы қайта сақтандыру сыйлықақыларының сомасын тікелей қайта сақтандыру ұйымына аударған жағдайда сақтандыру брокері мынадай бухгалтерлік жазбаларды жүзеге асырады:

      1) есептелген комиссиялық сыйақы сомасына:

Дт

1270 41

Сақтандыру брокерлерінің сақтандыру шарттарын жасасу жөніндегі делдалдық қызметтері үшін есептелген комиссиялық кірістері

Кт

6110 41

Сақтандыру брокерлерінің комиссиялық кірістері;

      2) нақты алынған комиссиялық сыйақы сомасына:

Дт

1010

Кассадағы ақша қаражаттары


1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары

Кт

1270 41

Сақтандыру брокерлерінің сақтандыру шарттарын жасасу жөніндегі делдалдық қызметтері үшін есептелген комиссиялық кірістері.

      131. Сақтандыру брокері өз атынан және қайта сақтанушының (цеденттің) тапсырмасы бойынша қайта сақтандыру шартын жасаған және қайта сақтанушы қайта сақтандыру сыйлықақыларының сомасын тікелей қайта сақтандыру ұйымына аударған жағдайда сақтандыру брокері мынадай бухгалтерлік жазбаларды жүзеге асырады:

      1) сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарынан алынуға тиісті сақтандыру төлемдерінің сомасына:

Дт

1280 43

Сақтандырушыларға талап


1280 44

Қайта сақтандырушыларға талаптар

Кт

3390 42

Қайта сақтанушылармен есеп айырысу


3390 43

Сақтанушылармен есеп айырысу;

      2) сақтандыру төлемінің мөлшерінен сақтандыру брокеріне тиесілі есептелген комиссиялық сыйақы сомасына:

Дт

1270 42

Сақтандыру брокерлерінің қайта сақтандыру шарттарын жасасу жөніндегі делдалдық қызметтері үшін есептелген комиссиялық кірістері

Кт

6110 41

Сақтандыру брокерлерінің комиссиялық кірістері;

      3) сақтанушыға (қайта сақтанушыға) аударылуы тиіс нақты алынған сақтандыру төлемдерінің сомасына:

Дт

1010

Кассадағы ақша қаражаттары


1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары

Кт

1280 43

Сақтандырушыларға талап


1280 44

Қайта сақтандырушыларға талаптар.

      132. Сақтандыру брокері сақтанушыларға (қайта сақтанушыларға) сақтандыру төлемін аударған кезде мынадай бухгалтерлік жазбалар жүзеге асырылады:

      1) сақтандыру брокеріне тиесілі есептелген комиссиялық сыйақы сомасына:

Дт

3390 42

Қайта сақтанушылармен есеп айырысу


3390 43

Сақтанушылармен есеп айырысу

Кт

1270 41

Сақтандыру брокерлерінің сақтандыру шарттарын жасасу жөніндегі делдалдық қызметтері үшін есептелген комиссиялық кірістері;


1270 42

Сақтандыру брокерлерінің қайта сақтандыру шарттарын жасасу жөніндегі делдалдық қызметтері үшін есептелген комиссиялық кірістері;

      2) сақтандыру төлемінің қалған сомасына:

Дт

3390 42

Қайта сақтанушылармен есеп айырысу


3390 43

Сақтанушылармен есеп айырысу

Кт

1010

Кассадағы ақша қаражаттары


1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары.

      133. Сақтандыру брокері үшінші тұлғалар алдындағы өзінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін сақтандыру шартын жасаған кезде сақтандыру шарты жасалған сәттен бастап сақтандыру брокері мынадай бухгалтерлік жазбаларды жүзеге асырады:

      1) сақтандыру ұйымына төленуі тиіс сақтандыру сыйлықақыларының сомасына:

Дт

1620 01

Сақтандыру ұйымдарына төленген сақтандыру сыйлықақылары

Кт

3390 45

Брокерлік қызметпен байланысты басқа да кредиторлық берешек";

      2) сақтандыру ұйымына нақты аударылған сақтандыру сыйлықақыларының сомасына:

Дт

3390 45

Брокерлік қызметпен байланысты басқа да кредиторлық берешек"

Кт

1030

Ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары;

      3) сақтандыру ұйымына аударылған сақтандыру сыйлықақыларын есепті кезең шығыстарына жатқызу сомасына:

Дт

7210

Әкімшілік шығыстар

Кт

1620 01

Сақтандыру ұйымдарына төленген сақтандыру сыйлықақылары.".