Қоршаған ортаны ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау ережесін бекіту туралы

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 27 маусымдағы N 535 Қаулысы

      Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 9 қаңтардағы Экологиялық кодексінің 16-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі ҚАУЛЫ ЕТЕДІ:
      1. Қоса беріліп отырған Қоршаған ортаны ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау ережесі бекітілсін.
      2. "Қоршаған ортаны ластаудан келтірілген зиянды экономикалық бағалауды белгілеу ережесін бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 31 мамырдағы N 486 қаулысының (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2006 ж., N 20, 199-құжат) күші жойылды деп танылсын.
      3. Осы қаулы алғаш рет ресми жарияланған күнінен бастап он күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

      Қазақстан Республикасының
      Премьер-Министрі

Қазақстан Республикасы 
Үкіметінің      
2007 жылғы 27 маусымдағы
N 535 қаулысымен   
бекітілген      

Қоршаған ортаны ластаудан келтірілген залалды
экономикалық бағалау ережесі

      1. Осы Қоршаған ортаны ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау ережесі (бұдан әрі - Ереже) Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 9 қаңтардағы Экологиялық кодексінің 16-бабының 7) тармақшасына сәйкес әзірленді және қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау тәртібін айқындайды.
      2. Қоршаған ортаға келтірілген зиянды экономикалық бағалауды қоршаған ортаны қорғау саласындағы лауазымды тұлғалар мемлекеттік экологиялық бақылауды жүзеге асыру барысында экологиялық заңнаманы бұзушылықтарды анықтаған кезде белгілейді.
      3. Қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органның лауазымды тұлғалары қоршаған ортаға залал келтіру фактісі анықталған күнінен бастап бір ай мерзімде қажетті материалдарды жинауды әрі талдауды жүргізеді және қоршаған ортаны ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалауды айқындайды.
      4. Залалды экономикалық бағалау қоршаған ортаны қалпына келтіру жөніндегі іс-шаралар жолымен келтірілген залалды толық жою мүмкіндігіне қарай тікелей немесе жанама әдістермен жүзеге асырылады.
      5. Залалды экономикалық бағалаудың тікелей әдісі Экологиялық
кодекстің 109-бабына сәйкес жүзеге асырылады.
      6. Қазақстан Республикасы Экологиялық кодексінің 110-бабына сәйкес залалды экономикалық бағалаудың жанама әдісі атмосфералық ауаның, су ресурстарының ластануы, жер қойнауының заңсыз пайдаланылуы, сондай-ақ өндіріс пен тұтыну қалдықтарын, оның ішінде радиоактивті қалдықтарды белгіленген нормативтерден тыс орналастыру және табиғи ресурстарды нормативтерден тыс алып қою жағдайлары үшін қолданылады.
      Ескерту. 6-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Үкіметінің 22.04.2015 № 252 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.
      7. Залалды экономикалық бағалаудың жанама әдісі қоршаған ортаға нақты әсер мен ластаушы заттардың барлық түрлері бойынша белгіленген нормативтер арасындағы айырмаға, сондай-ақ айлық есептік көрсеткіш мөлшеріне, экологиялық қауіптілік пен экологиялық тәуекел деңгейлеріне негізделеді.
      Ескерту. 7-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Үкіметінің 2010.01.26 № 24 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-т. қараңыз) Қаулысымен.
      8. Эмиссиялардың нақты көлемінің белгіленген нормативтерден асып түсуі құралмен өлшеу жолымен не заңнамада белгіленген тәртіппен бекітілген қоршаған ортаға эмиссиялар нормативтерін айқындау әдістемесіне сәйкес есептеу жолымен айқындалады.
      Ластаушы заттың нақты массасын шартты тоннаға ауыстыру оның тоннадағы массасын заттың 1/ШЖБК мәніне тең қауіптілік коэффициентіне (Аi) көбейту жолымен жүзеге асырылады.
      Ескерту. 8-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Үкіметінің 21.06.2016 № 367 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.
      9. Экологиялық заңнаманың бұзылуынан туындаған экологиялық
қауіптілік, сондай-ақ экологиялық қатер деңгейін осы Ережеге 1,
2-қосымшаларда келтірілген өлшемдердің негізінде қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органның лауазымды тұлғалары анықтайды.
      10. Стационарлық көздерден атмосфералық ауаның ластануынан, су ресурстарының ластануынан, өндіріс және тұтыну қалдықтарын белгіленген нормативтерден тыс орналастырудан келтірілген залалды экономикалық бағалау осы Ережеге 3-қосымшада көзделген есептеулерге сәйкес жүзеге асырылады.
      11. Жылжымалы көздерден атмосфералық ауаның белгіленген нормативтерден тыс ластануынан келтірілген залалды экономикалық бағалауды айқындау үшін осы Ережеге 4-қосымшаға сәйкес есептеулер қолданылады.
      12. Қоршаған ортада радиоактивті қалдықтарды, иондаушы сәуле шығару көздерін белгіленген нормативтен тыс орналастырудан, сондай-ақ қоршаған ортаға орналастырылған құрылыс материалдарынан, тау-кен өндірісінің атжалдары мен шламдарынан, ағын және кеніш суларынан келтірілген залалды экономикалық бағалау осы Ережеге 5-қосымшада көзделген есептеулерге сәйкес белгіленеді.
      13. Егер қоршаған ортанының ластануы, қалдықтарды орналастыру экологиялық рұқсат алусыз орын алған жағдайда осы Ережеге 3-қосымшаға сәйкес есептеулер формулалары қолданылады, мұнда қоршаған ортаға эмиссиялардың нормативтері нөльге тең болып қабылданады.
      14. Жерасты суларының ластануынан келтірілген залалды экономикалық бағалау оларды тазалау жөніндегі іс-шаралардың құны бойынша тікелей әдіспен не өз бетімен ағын суларды төгудің іс жүзіндегі көлемін ескере отырып, жанама әдіспен айқындалады.
      Ескерту. 14-тармаққа өзгерту енгізілді - ҚР Үкіметінің 2010.01.26 № 24 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-т. қараңыз) Қаулысымен.
      15. Жобалық және жобадан тыс бөгеттердің, бөгендердің, жолдардың бұзылуы салдарынан, сондай-ақ шаруашылық қызметтен болған шұқанақтар мен жыралардың пайда болуы салдарынан топырақтың гидрографиялық желісінің ластануы топырақтың гидрографиялық желісіне тасталған салмағы өлшенген бөлшектердің авариялық шығарындысы ретінде қабылданады.
      Осындай ластанудың залалын экономикалық бағалау осы Ережеге 3-қосымшаның 2-тармағына сәйкес айқындалады.
      16. Кең таралған пайдалы қазбаларды (бұдан әрі – КПҚ), жерасты суларын, емдік балшықтарды өз бетімен өндірудің немесе оларды заңсыз пайдаланудың залалын экономикалық бағалау өндірілген пайдалы қазбаның және/немесе КПҚ-дан, жерасты суларынан, емдік балшықтардан алынған тауар өнімі құнының он еселенген мөлшерінде айқындалады.
      Өндірілген КПҚ, жерасты суларының, емдік балшықтардың және алынған тауар өнімінің құны бұзушылық анықталған күннен бастап бір тоқсаннан аспайтын кезең үшін тауар өнімін өткізудің орташа нарықтық бағасы негізге алына отырып айқындалады.
      Тауар өнімі өткізілмеген жағдайда өндірілген КПҚ-ның, жерасты суларының, емдік балшықтардың құны бұзушылық анықталған тоқсан алдындағы тоқсанда осы әкімшілік-аумақтық бірлікте ұқсас қызметті жүзеге асыратын табиғат пайдаланушыларда қалыптасқан орташа нарықтық баға негізге алына отырып айқындалады.
      Көрсетілген мәліметтер жер қойнауын зерделеу және пайдалану жөніндегі уәкілетті органнан не жергілікті атқарушы органдардан сұратылады.
      Ескерту. 16-тармақ жаңа редакцияда - ҚР Үкіметінің 22.04.2015 № 252 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.
      16-1. Жер қойнауына мемлекеттік меншік құқығын бұзу (жер қойнауын заңсыз пайдалану) салдарынан келтiрiлген залалды экономикалық бағалау нақты өндірілген пайдалы қазбалар және/немесе игеру және бастапқы өңдеу кезінде өндірілген тауар өнімі (КПҚ, жерасты суларын, емдік балшықтарды қоспағанда) құнының он еселенген мөлшерінде айқындалады.
      Жер қойнауын қорғау саласындағы талаптардың бұзылуы және жер қойнауына мемлекеттік меншік құқығының бұзылуы (жер қойнауын заңсыз пайдалану) салдарынан келтiрiлген залалды экономикалық бағалау жер қойнауын зерделеу мен пайдалану жөнiндегi уәкiлеттi органмен бiрлесіп айқындалады.
      Өндірілген пайдалы қазбалардың құны Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 12 наурыздағы № 292 қаулысымен бекітілген Нарықтық бағалар туралы ресми танылған ақпарат көздерінің тізбесіне сәйкес бұзушылық анықталған күннен бастап бір тоқсаннан аспайтын мерзімдегі тауар өнімін сатудың орташа нарықтық бағасы негізге алына отырып айқындалады.
      Анықталған сома залал анықталған сәтке Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі белгілеген Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының шетелдік валютаға шаққандағы ресми бағамына көбейтіледі.
      Жер қойнауын зерделеу және пайдалану жөнiндегi уәкiлеттi орган Мемлекеттік теңгерім есебінде тұрған қатты пайдалы қазбалар бойынша құрамы туралы мәліметтерді күнтізбелік 15 күн ішінде қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органға береді.
      Сынақ зертханасы Мемлекеттік теңгерім есебінде тұрмаған қатты пайдалы қазбалар бойынша құрамы туралы мәліметтерді күнтізбелік 15 күн ішінде қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органға береді.
      Ескерту. 16-1-тармақпен толықтырылды - ҚР Үкіметінің 22.04.2015 № 252 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.
      17. Егер шаруашылық жүргізуші субъект қалпына келтіру мүмкін емес не арнайы жұмыстар (жерді қалпына келтіру, ағаш отырғызу және басқа да жұмыстар) жүргізуді талап ететін жерлердің ерекше шаруашылық, ландшафтық-рекреациялық және экожүйелік (су реттеуші, топырақты қорғау) құнарынан толық айырылуға әкеп соққан іс-әрекетті жүзеге асырған жағдайда, залалды экономикалық бағалау топырақтың айырылған қасиеттерін қалпына келтіру үшін қажетті шығындар құны мөлшерінде тікелей әдіспен не ағын суларды және өзге де сұйық ластаушы заттарды өз бетімен төгудің іс жүзіндегі көлемі не қалдықтарды өз бетімен орналастыру көлемі негізге алына отырып жанама әдіспен осы Ережеге сәйкес жүзеге асырылады.
      18. Оларды ауыл шаруашылығын және орман шаруашылығын жүргізуге байланысты емес мақсаттарда пайдалану үшін ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы алқаптарын алып қоюмен, сондай-ақ жануарлар дүниесі мен өсімдіктер әлеміне жануарлар мен өсімдіктерді заңсыз аулаумен, дайындаумен, зақымдаумен немесе жоюмен жер және орман ресурстарына тікелей келтірілген залалды экономикалық бағалау жерорман заңнамасының, сондай-ақ Қазақстан Республикасының ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы, сондай-ақ жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы заңнамасының талаптарына сәйкес айқындалады.
      Жер, су және өсімдік ресурстарының ластануы, жойылуы немесе зақымдануы арқылы жануарлар дүниесі мен өсімдіктер әлеміне, балық қорларына және гидробиониттерге келтірілген залалды экономикалық бағалау қолданыстағы заңнамаға сәйкес жиынтық көлемде жер, су және өсімдік ресурстарына келтірілген залалды экономикалық бағалау нәтижелері бойынша айқындалады.
      19. Су (теңіз) бетіне төгілген мұнайдың (мұнай өнімдерінің) залалын экологиялық бағалау осы Ережеге 6-қосымшаға сәйкес айқындалады.
      Мұнайдың (мұнай өнімдерінің) ауданы мен шоғырлануы су бетін зерттеу жөніндегі және Қазақстан Республикасында қолданылатын тиісті нормативтік және әдістемелік құжаттардың негізінде жүргізілген зертханалық талдаулардың деректері негізінде анықталады.
      Су объектілерін ластаушы мұнайдың (мұнай өнімдерінің) массасы мәні барынша еру жағдайында шекті шоғырлануға сәйкес келетін мұнайдың (мұнай өнімдерінің) суда еріген әрі эмульгирленген массасын және су объектісінің бетінде қабыршақты мұнай (мұнай өнімдерінің) массасын қосумен айқындалады.
      20. Зымыран дайындау және «Байқоңыр» ғарыш айлағынан ұшыру кезінде авариялар туындаған жағдайда қоршаған ортаның ластануынан келтірілген залалды экономикалық бағалау осы Ережеге 7-қосымшаға сәйкес айқындалады.
      Ескерту. Ереже 20-тармақпен толықтырылды - ҚР Үкіметінің 2010.01.26 № 24 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-т. қараңыз) Қаулысымен.

                                                            Ережеге
                                                          1-қосымша

      Экологиялық заңнаманы бұзудан туындаған экологиялық
              қауіптің деңгейін анықтау өлшемдері

Өлшемдер

Экологиялық қауіптілік коэффициенті

Қалдықтарды кәсіпорындардың
қоймада орналастыруға арналған
аумақтарына орналастыру (қоймаға
және көмуге рұқсат етілген
жетілдірілген үйінділер,
полигондар, қоймалар,
көңсақтағыштар және экологиялық
талаптарға жауап беретін
объектілер); су айдындарына және
жинағыштарға ұйымдастырылған
төгінділер; шығарындылардың
ұйымдастырылған көздері

1

Қалдықтарды кәсіпорындардың
жайластырылмаған аумақтарына
орналастыру; қарапайым
жинағыштарға сарқынды сулардың
төгінділері; технологиялық
негізделген шығарындылардың
ұйымдастырылмаған көздері

1,5

Кәсіпорындардың аумағындағы
технологиялық негізделмеген
шығарындылар мен төгінділер;
қалдықтарды ауыл шаруашылығы
алқаптарының және мемлекеттік
орман қоры жерінің орман өспеген
аумақтарына орналастыру

2,0

Шығарындылар, төгінділер,
қалдықтарды мемлекеттік орман
қоры жерінің орман өскен
аумағына, селитебті және ерекше
қорғалатын табиғи аумақтарға, су
қорғау аймақтарына және су
айдындарының аумақтарына
(тартылғандарын қоса алғанда)
орналастыру, ауыз сумен
қамтамасыз ету көздерінің
санитарлық қорғау аймақтарының 1
және 2 белдеулері, курорттарды
санитарлық қорғау округтерінің 1
және 2-аймақтары

3,0

                                                            Ережеге
                                                          2-қосымша

      Экологиялық заңнаманы бұзудан туындаған экологиялық
           тәуекелдің деңгейін анықтау өлшемдері

Өлшемдер

Экологиялық тәуекел коэффициенті

Бұзушылық соңғы үш жылда зиян
келтірген заңды және жеке
тұлғалар тарапынан осы түрдегі
алғашқы бұзу болып табылады

1

Соңғы үш жылда зиян келтірген
заңды және жеке тұлғалар
тарапынан осы түрдегі бір
мәртеден үш мәртеге дейінгі
бұзушылық жағдайы орын алған
кезде

1,1

Соңғы үш жылда зиян келтірген
заңды және жеке тұлғалар
тарапынан осы түрдегі төрт
мәртеден он мәртеге дейінгі
бұзушылық жағдайы орын алған
кезде

1,5

Соңғы үш жылда зиян келтірген
заңды және жеке тұлғалар
тарапынан осы түрдегі он
мәртеден астам бұзушылық орын
алған кезде

2

Ережеге 3-қосымша   

Атмосфералық ауаны стационарлық көздердің шығарындыларымен ластаудан, су ресурстарын ластаудан, өндіріс пен тұтыну қалдықтарын белгіленген нормативтерден тыс орналастырудан келтірілген залалды экономикалық бағалауды айқындау есептемелері

      Ескерту. 3-қосымша жаңа редакцияда - ҚР Үкіметінің 21.06.2016 № 367 (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) қаулысымен.

      1. Атмосфералық ауаны стационарлық көздерден және газды алау етіп жаққаннан болған шығарындылармен і-лік ингредиент бойынша белгіленген нормативтерден тыс ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау жанама әдіспен мынадай формула бойынша айқындалады:

Uі= Cіс жүз.і  Cнормі х 3600/1000000 х Аі х Т х 2,2 АЕК х 10 х К1 х К2,

      мұндағы:
      Uі – стационарлық көздерден және газды алау етіп жағудан атмосфералық ауаны і-ингредиентпен ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау, теңге;
      Cіс жүз.і – мемлекеттік не өндірістік экологиялық бақылау барысында анықталған і-лік ластаушы заттың іс жүзіндегі шығарындысы, г/сек;
      Cнормі – і-лік ластаушы зат шығарындысының нормативі, г/сек;
      Аі – салыстырмалы қауіптілік коэффициенті, мына формула бойынша айқындалады:
      Аі – 1/ШЖБШот, мұнда ШЖБШот – атмосфералық ауада ластаушы заттың шекті жол берілетін орташа тәуліктік шоғырлануы;
      Т – мемлекеттік не өндірістік экологиялық бақылау барысында жүргізілген соңғы тексеруден бері өткен уақыт ретінде қабылданатын залал келтіру кезеңіндегі жабдықтың жұмыс уақыты (сағатпен);
      АЕК – тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш;
      10 – арттыру коэффиценті;
      К1 – экологиялық қауіптілік коэффициенті, осы Ережеге 1-қосымша;
      К2 – экологиялық тәуекел коэффициенті, осы Ережеге 2-қосымша.
      2. Су ресурстарын белгіленген нормативтерден тыс і-лік ингредиент бойынша ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау мына формула бойынша айқындалады:

Uі = Cіс жүз.і  Cнормі х Vіс жүз. х 30 АЕК х Аі х 10 х К1 х К2,   мұндағы:

      Uі – і-лік ингредиентпен су ресурстарын ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау (теңге);
      Cіс жүз.і – сарқынды сулардағы і-лік ластаушы заттың нақты шоғырлануы, мг/л;
      Cнормі – і-лік ластаушы зат төгіндісінің нормативі, мг/л;
      Vіс жүз – мемлекеттік не өндірістік экологиялық бақылау барысында жүргізілген соңғы тексеруден бері өткен уақыт ретінде қабылданатын кезеңдегі су бүру көлемі, млн. текше м;
      N = 30 – сарқынды суларды су объектілеріне ағызу үшін;
      N = 18 – жинақтауыштарға, жер бедеріне және сүзу алқаптарына сарқынды суларды ағызу үшін;
      АЕК – тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш;
      Аі – салыстырмалы қауіптілік коэффициенті, мына формула бойынша айқындалады:
      Аі = 1/ШЖБШ3, мұнда ШЖБШ3 – осы түрдегі су объектісінде ластаушы заттың шекті жол берілетін шоғырлануы;
      10 – арттыру коэффиценті;
      К1 – экологиялық қауіптілік коэффициенті, осы Ережеге 1-қосымша;
      К2 – экологиялық тәуекел коэффициенті, осы Ережеге 2-қосымша.
      3. Өндіріс және тұтыну қалдықтарының і-лік түрін белгіленген нормативтерден тыс орналастырудан келтірілген залалды экономикалық бағалау мына формула бойынша айқындалады:

Uі = (Fіс жүз.і – Fнормі) х Сқал х 10 Х К) Х К2

      мұндағы:
      Uі – өндіріс және тұтыну қалдықтарының і-лік түрін орналастырудан келтірілген залалды экономикалық бағалау, теңге;
      Fіс жүз.і – тексерілетін кезеңде өндіріс және тұтыну қалдықтарының і-лік түрін орналастырудың іс жүзіндегі көлемі, тонна;
      Fнормі – тексерілетін кезеңде өндіріс және тұтыну қалдықтарының і-лік түрін орналастырудың нормативтік көлемі, тонна;
      Сқал – өндіріс және тұтыну қалдықтарының і-лік түрінің 1 тоннасын орналастыру үшін Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес белгіленген төлемақы мөлшерлемесі, теңге;
      10 – арттыру коэффициенті;
      К1 – экологиялық қауіптілік коэффициенті, осы Ережеге 1-қосымша;
      К2 – экологиялық тәуекел коэффициенті, осы Ережеге 2-қосымша.
      4. Радиоактивті қалдықтар болып табылмайтын, шектеулі пайдаланылатын материалдарға жататын және белгіленген нормативтерден тыс өнеркәсіптік қалдықтарды көму орындарында орналастырылуға тиіс, құрамында жасанды және табиғи радионуклидтер санитарлық нормалардан 0,3 кБк/кг-нан асатын, бірақ альфа сәулесін шығаратын радионуклидтер үшін 10 кБк/кг-нан аспайтын радионуклидтер және бета сәулесін шығаратын радионуклидтер үшін 100 кБк/кг-нан аспайтын радионуклидтер бар құрылыс материалдарын, тау-кен өндірісінің атжалдары мен шламдарын, сарқынды сулар мен кеніштер суларын қоршаған ортада орналастырудан келтірілген залалды экономикалық бағалау осы қосымшаға сәйкес жасыл индекс бойынша айқындалады.
      5. Егер құралмен өлшеуді жүргізу мүмкін болмаса, онда і-лік ингредиент бойынша атмосфералық ауаны, газды алау етіп жағудан және су ресурстарын ластаудан келетін залалды экономикалық бағалау мына формула бойынша айқындалады:

Uі =іс жүз.і – Снормі) х N АЕК х Аі х 10 х К1 х К2

      мұндағы:
      Uі – і-лік ингредиент бойынша атмосфералық ауаны және су ресурстарын ластаудан келетін залалды экономикалық бағалау, теңге;
      Сіс жүз.і – і-лік ластаушы заттың қоршаған ортаға залал келтіру кезеңінде іс жүзіндегі шоғырлануы мемлекеттік не өндірістік экологиялық бақылау барысында табиғат пайдаланушылардың есептік деректерін, сондай-ақ электрондық құралдардың көрсеткіштерін және т.б. негізге ала отырып есептеу әдісімен айқындалады, тонна;
      Снормі – і-лік ластаушы зат шығарындысының не төгіндісінің нормативі, тонна;
      N = 2,2 – стационарлық көздерден және газды алау етіп жағудан ластаушы заттардың шығарындыларымен қоршаған ортаны белгіленген нормативтерден тыс не экологиялық рұқсатсыз ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау үшін;
      N = 30 – су объектілеріне ластаушы заттардың төгінділерімен қоршаған ортаны белгіленген нормативтерден тыс не экологиялық рұқсатсыз ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау үшін;
      N = 18 – жинақтауыштарға, жер бедеріне және сүзу алқаптарына белгіленген нормативтерден тыс не экологиялық рұқсатсыз ластаушы заттардың төгінділерімен қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау үшін;
      АЕК – тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш;
      Аі – салыстырмалы қауіптілік коэффициенті, мына формула бойынша анықталады:
      Аі = 1/ШЖБШ, мұнда ШЖБШ – атмосфералық ауада ластаушы заттың шекті жол берілетін орташа тәуліктік шоғырлануы не су ресурстарында ластаушы заттың шекті жол берілетін шоғырлануы;
      10 – арттыру коэффиценті;
      К1 – экологиялық қауіптілік коэффициенті, осы Ережеге 1-қосымша;
      К2 – экологиялық тәуекел коэффициенті, осы Ережеге 2-қосымша.

Ережеге
4-қосымша

Жылжымалы көздерден атмосфералық ауаны белгіленген нормативтерден тыс ластаудан келтірілген залалды
экономикалық бағалау есептемесі

      Ескерту. 4-қосымшаға өзгерту енгізілді - ҚР Үкіметінің 2010.01.26 № 24 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-т. қараңыз) Қаулысымен.

      Автомотор отынының і-түрі бойынша жылжымалы көздерден атмосфералық ауаны белгіленген нормативтерден тыс ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау мына формула бойынша анықталады:
           U i =(С іс жүз норм )/с норм хR іс жүз. і хС шығ і х10
 
      мұнда:
      U i - автомотор отынының і-түрін жағу кезінде жылжымалы көздердің атмосфералық ауаны ластауынан келтірілген залалды экономикалық бағалау, теңге;
      С іс жүз. - мемлекеттік бақылау барысында айқындалған ластаушы заттың іс жүзіндегі шоғырлануы не шығарынды газдардағы түтін шығару көрсеткіші, көлемдік үлесі немесе %;
      С норм - ластаушы зат шоғырлануының нормативі не шығарынды газдардағы түтін шығару көрсеткіші, көлемдік үлесі немесе %;
      R іс жүз. і - мемлекеттік не өндірістік экологиялық бақылау барысында жүргізілген соңғы тексеруден өткен уақыт ретінде қабылданатын залал келтіру кезеңіндегі автомотор отынының і-түрінің шығысы, тонна;
      С шығ. і - жылжымалы көздердің автомотор отынының і-түрінің 1 тоннасын жағу кезіндегі атмосфераға ластаушы заттардың шығарындылары үшін төлем ставкасы, теңге/тонна;
      10 - арттыру коэффициенті.

Ережеге
5-қосымша

Қоршаған ортаға радиоактивті қалдықтарды, иондаушы сәуле
шығаруы көздерін белгіленген нормативтерден тыс
орналастырудан келтірілген залалды экономикалық бағалауды анықтау есептемесі

      Қоршаған ортаға радиоактивті қалдықтарды, сондай-ақ иондаушы сәуле шығару көздерін белгіленген нормативтерден тыс орналастыру кезінде келтірілген залалды экономикалық, бағалау радиоактивті қалдықтарды неғұрлым кең таралған радиоактивті уыттылығы жағынан 1 тоннасы радиоактивтіліктің 12 Гигабеккереліне (ГБк) тең радиактивті зат - табиғи уран белсендігі бойынша орналастырғаны үшін төлем нормативі негізге алына отырып белгіленеді.
      Бұл ретте трансурандық элементтерді қоспағанда, 12 ГБк жиынтықты альфа-сәуле шығару радионуклидтерінің орналастырғаны үшін төлем нормативі қоршаған ортаға Қалдықтардың янтарь тізіміне жататын өнеркәсіптік қалдықтардың 1 тоннасын орналастырғаны үшін төлем нормативіне теңестіріледі. 12 ГБк трансурандық элементтерді орналастырғаны үшін төлем нормативі қоршаған ортаға Қалдықтардың қызыл тізіміне жататын өнеркәсіптік қалдықтардың 1 тоннасын орналастырғаны үшін төлем нормативіне теңестіріледі. Осылайша,
      1ГБк трансурандық элементтерді орналастырғаны үшін төлем ставкасы мынаған тең:
      С РАҚt т1 /12;
      1 ГБк альфа радиоактивті қалдықтарды орналастырғаны үшін төлем ставкасы мынаған тең:
      С РАҚa(альфа) т2 /12;
      1 ГБк бета радиоактивті қалдықтарды орналастырғаны үшін төлем ставкасы мынаған тең:
      С РБҚb(бета) т2 /12х0,1;
      С т1 , С т2 - ағымдағы жылға жергілікті өкілді органдар бекіткен тиісінше қызыл немесе янтарь индекстегі өнеркәсіптік қалдықтардың 1 тоннасы үшін төлем ставкасы;
      0,1 - альфа-сәуле шығару радионуклидтерінің төменгі елеулі белсенділігімен (ТЕБ) салыстырғанда 10 есе кем бета-сәуле шығару радионуклидтері үшін ТЕБ-ті негізге ала отырып, бета радиоактивті қалдықтар үшін төмендеткіш коэффициент.
      Радиоактивті қалдықтарды немесе трансурандық элементтерді белгіленген нормативтерден тыс орналастырудан келтірілген залалды экономикалық бағалау мынадай формула бойынша анықталады:
      U=(Ғ іс жүз норм )хСРАҚ a(альфа),b(бета),t х10хК 1 хК 2
 
       мұнда:
      U - радиоактивті қалдықтарды белгіленген нормативтерден тыс орналастырудан келтірілген залалды экономикалық бағалау (теңге);
      Ғ іс жүз - орналастырылған радиоактивті қалдықтардың іс жүзіндегі радиоактивтілігі, ГБк;
      Ғ норм - радиоактивті қалдықтарды орналастырудың нормативтік радиоактивтілігі, ГБк;
      С РАҚ - тиісінше 1ГБк радиоактивті қалдықтарды немесе трансурандық элементтерді орналастырғаны үшін төлем ставкасы, теңге/ГБк;
      10 - арттыру коэффициенті;
      К 1 - экологиялық қауіптілік коэффициенті, осы Ережеге 1-қосымша;
      К 2 - экологиялық тәуекелдік коэффициенті, осы Ережеге 2-қосымша.

Ережеге
6-қосымша

Су (теңіз) бетіне төгілген мұнайдан келтірілген
залалды экономикалық бағалау есептемесі

      Ескерту. 6-қосымшаға өзгерту енгізілді - ҚР Үкіметінің 2010.01.26 № 24 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-т. қараңыз) Қаулысымен.

      1. Су (теңіз) бетіне мұнай төгілген кезде қоршаған ортаға келтірілетін залалдың шамасын айқындайтын негізгі факторлар мыналар болып табылады:
      1) су объектісінің ластанған ауданы;
      2) төгілген мұнайдың массасы;
      3) су объектісінің ластану дәрежесі.
      2. Су объектілерінің мұнаймен ластанған ауданын мемлекеттік экологиялық инспекторлар:
      1) сараптамалық бағалау әдісімен;
      2) құралдық әдіспен;
      3) аэрофототүсіру әдісімен анықтай алады.
      3. Сараптамалық бағалау әдісін қолдану кезінде масштаб ретінде көлемі белгілі заттар немесе құрылыстар пайдаланылады және жергілікті жердегі фото-бейне түсірулермен расталады, олардың негізінде мұнай дағының ұзындығын, енін немесе радиусын анықтайды.
      4. Ластану ауданын құралдық әдіспен анықтау үшін жергілікті жердегі тірек нүктелерді таңдап, олардың арасындағы бұрыштар мен арақашық анықталады. Алынған деректер картаға түсіріледі, содан кейін картаның масштабына сәйкес іздеу ауданын анықтайды. Тірек нүктелері өлшеулер жүргізілген кезде тіркелген және құралдық зерттеулермен расталған төгілу ауданындағы кемелердің координаттары болуы мүмкін.
      5. Аэрофототүсіру әдісін қолданған кезде дақтың мөлшерін
аэрофотосурет бойынша анықтайды, ол үшін:
      1) фотосуретке (немесе негативтің өзіне) квадрат қабырғалары
1 мм тор суреттелген кальканы салады;
      2) төгілген дақ ауданын жауып тұрған квадраттар санын анықтайды;
      3) квадраттар санын калькадағы 1 мм 2 сәйкес келетін аудан шамасына (аэрофототүсірудің таңдап алынған масштабы кезінде) көбейтеді;
      4) аэрофототүсірудің масштабын m (1) бойынша ұшақтың навигациялық құралдар көрсеткіштерімен анықталатын фотоға түсіру сәтіндегі ұшу биіктігінің Н фотоаппараттың фокустық арақашықтығына b ара қатынасы ретінде анықтайды.
 
                        m= H                         (1)
                         b
      6. Су объектісінің бетіне төгілген мұнайдың массасы M m мынадай
тәсілдердің бірімен анықталады:
      1) мұнаймен ластанған су объектісінің бетіндегі құралдық өлшеулердің нәтижелері бойынша;
      2) авариялық төгілуді жою кезінде мұнай жинағыш құралдармен
жиналған мұнайдың көлемі бойынша;
      3) егер олар белгілі болса не оны есептеу тәсілдерімен анықтауға мүмкіндік болса, мұнайдың төгілген көлемінің іс жүзіндегі деректері бойынша.
      Егер су бетіне төгілген мұнай массасын анықтау әртүрлі нәтижелер беретін бірнеше тәсілмен жүргізілген жағдайда есептемеге ең үлкен шама алынады.
      7. Құралдық өлшеулер деректері пайдаланылған кезде су объектісіне түскен мұнай массасын есептеу мынадай формуламен жүргізіледі:
           M m =(m m -m ф )*Ғ М *10 -6 +(C m -C ф )*V m *10 -6 ,          (2)
 
       мұнда: m m - 1 м 2 су бетіне төгілген мұнайдың үлес массасы, г/м 2 ;
      m ф - мұнай төгілмеген 1 м 2 су бетіндегі фондық мұнайдың үлес массасы, г/м 2 ;
      Ғ М - мұнай төгілген су бетінің ауданы, м 2 ;
      Cm - мұнай төгілу аймағында 0,3м тереңдіктегі су объектісінде еріген және/немесе эмульсияланған мұнайдың шоғырлануы, г/м 3 ;
      С ф - мұнай төгілмеген аймақтан тыс 0,3 м тереңдіктегі су объектісінде еріген және/немесе эмульгирленген мұнайдың фондық шоғырлануы, г/м 3 ;
      Vm - құралдық өлшеулер сәтінде төгілген мұнай еріп кеткен судың көлемі, Vm=0,3*F M , м 3 .
      8. (2) формулаға кіретін құралдық өлшеулер деректерін алу үшін мыналар қажет:
      1) 4-6-төгілу нүктелерінде көлденең қимасының ауданы белгілі сынама алатын құралмен мұнай алуды жүргізу. Сынама алу нүктелері, олардың 2-3-уі төгілу ортасына жақынырақ, ал басқа 2-3 оның шетінде болуы керек болып таңдалады. Алынған сынамалардан ортақ сынама жасалып, салмақтық әдіспен мұнайдың массасы анықталады. Табылған масса бойынша мұнайдың үлестік массасы m m есептеледі;
      2) суда еріген және эмульсияланған мұнайдың шоғырлануын Сm анықтау үшін мұнай алынатын нүктелерде 0,3 м тереңдіктен судың сынамасы алынады (С m , шоғырлануы Қазақстан Республикасында қабылданған әдістердің бірімен анықталады);
      3) су объектісі бетіндегі мұнай төгілу әсеріне ұшырамаған
1-2-нүктелерде көлденең қимасының ауданы белгілі сынама алатын құралмен онда мұнайдың болуын және оның массасын анықтау үшін су сынамалары алынады. Табылған масса бойынша массасы m ф анықталады;
      4) массасын m ф табу үшін су сынамалары алынатын нүктелерде 0,3 м тереңдіктен судағы мұнайдың фондық шоғырлануын С ф анықтау үшін су сынамалары алынады (су сынамалары мұнай төгілген орында мұнайдың фондық шоғырлануы туралы деректер белгісіз болған жағдайда жүргізіледі).
      9. Сараптамалық бағалау тәсілі мұнай төгілген жерде қабаттық қалыңдығы 1 мм едәуір аз болған жағдайда қолданылуы мүмкін. Су беті сипатын сараптамалық бағалау және мұнай қабыршағының сыртқы белгілері негізінде су объектісінің бетіне төгілген мұнай массасының есептемесі мынадай формуламен есептеледі:

                  Mm=(m m -m ф )*Ғ м *10 -6 .                 (3)
 
       Төгілген мұнайдың массасын осы тәсілмен бағалаған кезде m m және m ф мәндері 1 кесте бойынша қабылданады.

      1-кесте. Мұнай қабыршағының әр түрлі сыртқы түріне
            қарай 1 м 2 су бетіндегі мұнай массасы

Мұнай қабыршағының
сыртқы белгілері

1 м 2 су бетіндегі
мұнай массасы, г

1. Опалесценция (әр
түрлі жарық беру
жағдайында түрлі-
түсті белгілердің
болмауы) белгілері
жоқ таза су беті

0

2. Дақ пен қабыршақ-
тың жоқтығы,
неғұрлым қолайлы
жарық беру жағдайында
және су бетінің
тыныштық күйінде
байқалатын бөлек
түрлі-түсті жолақтар

0,1

3. Су бетіндегі
бөлек дақтар және су
бетінің тыныштық
күйінде байқалатын
күміс түсті болар-
болмас қатпары бар
сұр қабыршақтар,
алғашқы түрлі-түсті
белгілердің пайда
болуы

0,2

4. Су баяу толқыған
кезде байқалатын
жарқыраған түрлі-
түсті жолақтары бар
дақтар мен қабыршақ-
тар

0,4

5. Су бетінің едәуір
учаскесіне жабатын,
су толқындаған кезде
бөлінбейтін, түрлі-
түстілігі күңгірт
лайлы-қоңыр түске
ауысқан, дақтар мен
қабыршақ түріндегі
мұнай

1,2

6. Су беті мұнайдың
тұтас қабатымен
жабылған, су
толқындаған кезде
анық көрінеді, түсі
қара, қошқыл қоңыр

2,4

      10. Су айдындары үшін төгілу орнының астындағы эмульгирленген және еріген мұнайдың іс жүзіндегі шоғырлануларының, сондай-ақ төгілген мұнайды жинау жөніндегі іс-шараларды жүргізгеннен кейін су объектісінің ластанған су қабатының қалыңдығын бақылау өлшеулерін жүргізуге рұқсат етіледі.
      11. Мұнай төгілу салдарын жою жөніндегі міндетті іс-шаралар
жүргізілгеннен кейін су бетінде қалған қабыршақты мұнай массасы мынадай формуламен есептеледі:
              М каб.қалд. =m каб.қалд. н.қалд. *10 -6            (4)
 
       мұнда: М каб.қалд - төгілу салдарын жою жөніндегі іс-шаралар жүргізілгеннен кейін су бетінде қалған қабыршақты мұнай массасы, т;
      m каб.қалд - төгілген мұнайды жинау аяқталғаннан кейін 1 м 2 су бетіндегі қабыршақты мұнайдың үлес массасы, г/м 2 ;
      F н.қалд - мұнай төгілу салдарын жою жөніндегі жұмыстар аяқталғаннан кейін қабыршақты мұнаймен жабылған су бетінің ауданы, м 2 ;
      m каб.қалд мәні 1-кесте бойынша қабылданады.
      12. Су объектілерінің ластану дәрежесі суда еріген және (немесе) эмульгирленген мұнай массасымен анықталады.
      13. Су қабатын ластайтын мұнай массасы мынадай формулалармен
есептеледі:
      1) су айдындары үшін
                 М м.с-к =5,8*10 -3 *V m *(С м ф ) ,         (5)
      2) су ағындары үшін
                 М м.с-а =8,7*10 -4 *V m *(С м ф ) ,         (6)
      мұнда: М м.с-к - еріген және (немесе) эмульгирленген мұнай массасы,m;
      М м.с-а - тиісінше су айдынын, су ағынын ластайтын еріген және (немесе) эмульгирленген мұнай массасы, т.
      Бұл ретте қанығу шоғырлануы Сқ су айдындары үшін 26 г/м 3 , су ағындары үшін 122 г/м 3 болып табылады.
      Фондық шоғырлану С ф туралы деректер су объектілерін бақылайтын жергілікті органдардан алынуы немесе ластану аймағынан тыс жерден іріктеп алынған су сынамаларының зертханалық талдау нәтижелері бойынша анықталуы мүмкін.
      14. Су қабатын ластайтын мұнай массасын массалардың теңгерімдік арақатынасы арқылы есептеуге болады:
           М м.с-к(м.с-к) m су.жин. су.б каб.қалд ,     (7)
      мұнда: М су.жин - жиналған мұнай массасы, т;
      М су.б - мұнай төгілген сәттен бастап оны жинауға дейін су объектісі бетінен буланған мұнайдың ұшпалы төменгі молекулярлық көмірсутектерінің массасы мынадай формуламен анықталады:
            М су.б =q су.б м *10 -6 ,                        (8)
      мұнда: q су.б - суға төгілген 1 м 2 мұнайдың бетінен шығатын көмірсутектердің шығарындыларының үлес шамасы, г/м 2 .
      Шығарындылардың үлес шамасы q су.б мынадай параметрлерге қарай төменде келтірілген 2-кесте бойынша алынады: булану бетінің орташа температурасы:
               t су.б =0,5*(t ж +t ауа ),                    (9)
      мұнда: t су.б - судағы булану бетінің орташа температурасы, о С;
      t в - судың жоғары қабатының температурасы, о С;
      t воз - ауа температурасы, о С.

      2-кесте. Мұнай бетінен атмосфераға ұшатын көмірсутектер
               шығарындыларының үлес шамасы, г/м 2
             (мұнайдың тығыздығы 0,850 т/м 3 дейін)

Мұнайдың
булану
ұзақты-
ғы,
сағат

Мұнай қабатының қалыңдығы, /\ , м;

0,001-ге
дейін

0,005

0,010

0,050

0,100

Булану бетінің температурасы t cу.б = 5 o С

6-ға
дейін

27

63

90

206

295

12

51

120

173

403

578

8

72

173

251

590

850

24

91

222

324

770

1112

30

108

268

393

941

1364

36

124

310

457

1105

1606

42

138

350

518

1262

1840

48

151

387

575

1413

2066

60

174

454

680

1697

2494

72

193

514

775

1959

2894

84

210

568

860

2202

3268

96

225

615

938

2428

3620

108

238

658

1008

2638

3950

120

249

697

1073

2835

4260

132

260

733

1132

3019

4553

144

269

766

1187

3192

4830

156

277

796

1238

3354

5092

168

285

823

1285

3507

5341

180

292

849

1328

3652

5576

192

298

872

1369

3788

5800

204

304

894

1407

3917

6013

216

309

915

1443

4040

6216

228

314

934

1476

4156

6410

240 және
одан
жоғары

319

952

1508

4266

6595

Булану бетінің температурасы t су.б =10 о С

6-ға
дейін

96

236

344

820

1185

12

158

407

606

1497

2192

18

201

538

813

2066

3058

24

233

641

979

2550

3811

30

257

723

1116

2968

4472

36

276

792

1231

3323

5057

42

292

849

1328

3652

5577

48

304

897

1412

3936

6044

60

325

975

1550

4416

6846

72

339

1036

1657

4806

7511

84

351

1083

1743

5130

8070

96

360

1122

1814

5404

8548

108

368

1154

1874

5637

8960

120

374

1181

1924

5839

9320

132

379

1204

1967

6015

9636

144

383

1224

2004

6170

9917

156

387

1241

2037

6308

10168

кестенің жалғасы

Мұнай қабатының қалыңдығы, /\ , м;

0,200

0,300

0,400

0,500

1,000

1,500

Булану бетінің температурасы t су.б =5 о С

421

519

601

674

962

1185

828

1022

1186

1331

1903

2345

1222

1510

1754

1969

2822

3482

1603

1983

2306

2592

3721

4596

1971

2443

2843

3198

4601

5688

2328

2889

3366

3788

5461

6758

2674

3323

3875

4364

6303

7808

3010

3745

4371

4926

7127

8837

3651

4555

5325

6008

8724

10836

4256

5322

6231

7039

10256

12762

4826

6049

7094

8022

11726

14617

5366

6740

7915

8961

13139

16405

5877

7397

8699

9859

14498

18130

6362

8023

9447

10717

15806

19796

6823

8620

10163

11540

17065

21404

7261

9189

10847

12328

18279

22959

7678

9733

11503

13084

19449

24463

8076

10254

12131

13810

20578

25918

8455

10752

12734

14508

21669

27327

8817

11229

13313

15179

22723

28691

9164

11687

13869

15825

23741

30013

9496

12127

14404

16447

24727

31295

9814

12549

14919

17047

25680

32539

10119

12955

15415

17625

26603

33745

1710

2116

2462

2767

3976

4912

3198

3982

4650

5242

7592

9419

4505

5640

6608

7468

10896

13569

5663

7121

8370

9481

13926

17403

6695

8454

9964

11311

16714

20956

7621

9659

11413

12981

19289

24257

8457

10754

12737

14511

21674

27333

9215

11754

13950

15919

23889

30266

10536

13512

16096

18420

27879

35417

11650

15008

17935

20575

31371

40019

12601

16297

19529

22452

34455

44114

13423

17419

20922

24100

37196

47781

14141

18405

22155

25560

39650

51084

14773

19278

23249

26861

41859

54074

15334

20056

24228

28029

43859

56794

15834

20754

25109

29082

45677

59279

16284

21384

25906

30037

47338

61557

      Егер t су.б <4 о С, онда шығарындылардың үлес шамасы нөлге тең болып қабылданады.
      Су бетінде қалқып тұрған мұнай қабатының қалыңдығы:
 
               /\ = Mm ,                   (10)
                     F м * р
 
        Ескерту. р - физикада "ро" деп оқылады.
      мұнда: р - мұнайдың тығыздығы, кг/м 3 ;
      - су бетіндегі мұнай қабатының қалыңдығы, м;
      - су бетінде қалқып тұрған мұнайдың булану үдерісінің ұзақтығы
 
                  J су.б =J шк -J су.жин             (11)
 
       Ескерту. J - физикада "тау" деп оқылады.
 
       мұнда: J су.б - су бетінде қалқып тұрған мұнайдың булану үдерісінің ұзақтығы, сағ.;
      J шк - су объектісінің бетіне мұнайдың төгіле бастаған уақыты (шығарылу сәті), сағ.;
      J су.жин - су бетіндегі бос мұнайды жинау жөніндегі іс-шараларды аяқтау уақыты, сағ.
      2-кестеде көрсетілмеген параметрлердің аралық мәндері кезінде көмірсутек шығарындыларының үлес шамасын анықтау үшін сабақтас мәндер арасында сызықтық интерполяция жасалады.
      15. Авариялық төгілуі кезінде су объектісін ластағаны үшін ақыны есептеуге қолданылатын мұнай массасы М, мынадай формуламен анықталады:
 
          М 3 м.с-к(м.с-а) су.б каб.қалд.,              (12)
 
       мұнда: М м.с-к(м.с-а) (5), (6) немесе (7) формулаларға сәйкес анықталады.
      Егер іс-шараларды жүргізу нәтижесінде қабыршақты мұнай толығымен жойылса, онда (12) формуланың үшінші қосылғышы нөлге тең болып қабылданады.
      16. Су объектілерінің мұнаймен ластануынан келтірілген залалды есептеу мынадай формуламен орындалады:
 
                   U=Mm*A м *30 АЕК*10,                 (13)
 
      мұнда:
      U м - су (теңіз) бетін мұнаймен ластаудан келтірілген залалды экономикалық бағалау (теңге);
      Mm - су объектісінің бетіне төгілген мұнай массасы, т;
      A м - мынадай формуламен анықталатын мұнайдың салыстырмалы қауіптілік коэффициенті:
                        А м =   1 
                             ПДК су.м
 
      мұнда ПДК су.м - су объектісінің осы түріндегі рұқсат берілетін мұнайдың шекті шоғырлануы;
      АЕК - тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш;
      10 - арттыру коэффициенті.

Ережеге
7-қосымша

      Ескерту. Ереже 7-қосымшамен толықтырылды - ҚР Үкіметінің 2010.01.26 № 24 (қолданысқа енгізілу тәртібін 2-т. қараңыз) Қаулысымен.

«Байқоңыр» ғарыш айлағынан зымыран тасығыштарды ұшыруға
дайындау және ұшыру барысында авариялар туындаған кезде
қоршаған ортаның ластануынан келтірілген залалды
экономикалық бағалауды анықтау есептемесі

      «Байқоңыр» ғарыш айлағы инфрақұрылымы объектілеріндегі (өнеркәсіптік кәсіпорындар, энергетика объектілері, қойма шаруашылығы) авариялық жағдай салдары қоршаған ортаға мынадай әсерлердің түрлері болып табылады:
      атмосфераға ластаушы заттардың дүркін шығарылуы;
      ағынды сулармен ластаушы заттардың дүркін тасталуы;
      зымыран тасығыштың авариясы салдарынан қоршаған ортаға қалдықтарды орналастыру.
      1.1 Авариялық жағдайға байланысты атмосфераға ластаушы заттардың дүркін шығарылуынан қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі мына формула бойынша жүзеге асырылады:
      СА = Qі х 2,2 АЕК х Ка1 х К2а             (1)
      мұндағы:
      СА — атмосфераға ластаушы заттардың дүркін шығарылуынан атмосфералық ауаға келтірілген залал сомасы, теңге;
      Qі - атмосфераға і-лік ластаушы заттың авариялық шығуының көлемі, шартты тонна;
      АЕК - тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш;
      Ка1 — атмосфераны авариялық (өздігінен) ластағаны үшін еселеу коэффициенті;
      Ка2 - атмосфераның ластануының экологиялық қауіптілігін ескеретін еселеу коэффициенті.
      Атмосфераны авариялық (өздігінен) ластағаны үшін еселеу коэффициенті - Ка2, 1-кестеге сәйкес анықталады.
      Атмосфераның ластануының экологиялық қауіптілігін ескеретін еселеу коэффициенті - Ка2, 2-кестеге сәйкес анықталады.
      1.2 Авариялық жағдаймен сарқынды сулармен ластаушы заттардың дүркін төгілуіне байланысты қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі мына формула бойынша жүзеге асырылады:
      Сс = Qі х 30 АЕК х Кс1 х Кс2             (2)
      мұндағы:
      Сс - сарқынды сулармен ластаушы заттардың дүркін төгілуі салдарынан қоршаған ортаға келтірілген залал сомасы, теңге;
      Qі - сарқынды сулармен түскен і-лік ластаушы заттың авариялық төгілу көлемі, шартты тонна;
      АЕК - тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш;
      Кс1 - қоршаған ортаны ластаушы заттардың төгінділерімен авариялық (өздігінен) ластағаны үшін еселеу коэффициенті;
      Кс2 - қоршаған ортаны ластаушы заттардың авариялық төгінділерімен ластауының экологиялық қауіптілігін ескеретін еселеу коэффициенті.
      1.3 Зымыран тасығыштың авариясы салдарынан қалдықтарды арнайы жабдықталған жерлерден тыс орналастырудан қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі (Со) мына формуламен анықталады:
      Сқ = Qі х Сіқалд х К2             (3)
      мұнда:
      Сқ - қалдықтарды арнайы жабдықталған жерден тыс қалдықтарды орналастырудан қоршаған ортаға келтірілген залал сомасы, теңге;
      Qі - арнайы жабдықталған жерден тыс орналастырылған і түріндегі қалдықтардың көлемі, тонна;
      Сіқалд - Қазақстан Республикасы салық заңнамасына сәйкес белгіленген өндіріс және тұтыну қалдықтарының і-лік түрінің 1 тоннасын орналастырғаны үшін төлемақы ставкасы, теңге;
      Кқ2 - қалдықтарды арнайы жабдықталған жерден тыс орналастырудың экологиялық қауіптілік коэффициенті.
      Қалдықтарды арнайы жабдықталған жерден тыс орналастырудың экологиялық қауіптілік коэффициентінің мәні (Кқ2) 3-кестеге сәйкес сақтау орнының елді мекендерге, қорғау аумақтарына қатысты қалдықтарды сақтау орнының орналасуына, жапсарлас және басқа учаскелерді шаруашылыққа пайдалану түріне байланысты белгіленеді.

Зымыран тасығышты ұшыру мен оны ұшырудың бірінші фазасы
(2 км-ге дейін) кезеңіндегі авариялық жағдай кезінде
қоршаған ортаның ластануынан келтірілген залалды
экономикалық бағалауды анықтау есептемесі

      Зымыран тасығышты ұшыру мен ұшудың бірінші фазасы (2 км-ге дейін) кезеңіндегі авариялық жағдай салдары қоршаған ортаға әсер етудің мынадай түрлері болып табылады:
      көп көлемді ластаушы заттар - зымыран отыны құрауыштарының жану өнімдерінің атмосфераға дүркін шығарылуы;
      зымыран тасығыш пен ұшыру кешені жабдықтарының бүлінуі салдарынан пайда болған улы қалдықтар - металл сынықтарын авариялық орналастыру.
      2.1. Көп көлемді ластаушы заттар - зымыран отыны құрауыштарының жану өнімдерінің авариялық жағдайға байланысты дүркін шығарылуы салдарынан қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі мына формуламен жүзеге асырылады:
      САЖ = Qі х 2.2 АЕК х Ка1 х Ка2             (4)
      мұндағы:
      САЖ - көп көлемді ластаушы заттар - зымыран отыны құрауыштарының жану өнімдерінің атмосфераға дүркін шығарылуы салдарынан атмосфералық ауаға келтірілген залал сомасы, теңге;
      Qі - атмосфераға і-лік ластаушы заттың авариялық шығуының көлемі, шартты тонна;
      АЕК — тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш;
      Ка1 - атмосфераны авариялық (өздігінен) ластағаны үшін еселеу коэффициенті, 1-кестеге сәйкес анықталады;
      Ка2 - атмосфераның ластануының экологиялық қауіптілігін ескеретін еселеу коэффициенті, 2-кестеге сәйкес анықталады.
      2.2. Қалдықтарды зымыран тасығышты ұшыру кезеңі мен ұшудың 1 фазасында болған авария кезінде орын алған арнайы жабдықталған жерден тыс орналастырудан қоршаған ортаға келтірілген залалды (Сқо) экономикалық бағалау есептемесі мына формуламен анықталады:
      Сқо= Qіх Сіқалд х Ка2             (5)
      мұндағы:
      Qі - зымыран тасығышты ұшыру кезеңіндегі авария кезінде арнайы жабдықталған жерден тыс орналастырылған і түріндегі қалдықтардың көлемі, тонна;
      Сқалд - Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес белгіленген өндіріс және тұтыну қалдықтарының і-лік түрінің 1 тоннасын орналастырғаны үшін төлемақы ставкасы, теңге/тонна;
      Кқ2 - қалдықтарды арнайы жабдықталған жерден тыс орналастырудың экологиялық қауіптілік коэффициенті, 3-кестеге сәйкес анықталады.
      Зымыран тасығышты ұшыру кезеңіндегі авария салдарынан қоршаған ортаға орналастырылған і түріндегі қалдықтардың көлемі - Qі аспаптық немесе есептік жолмен, зымыран тасығыштың құрайтын металл мен бұзылған сөре жабдықтарының массасын ескере отырып анықталады.

Зымыран тасығыштың жер төңірегіндегі кеңістікте ұшу кезеңіндегі
авариялық жағдай кезінде қоршаған ортаның ластануынан
келтірілген залалды экономикалық бағалауды анықтау
есептемесі

      Зымыран тасығыштың жер төңірегіндегі кеңістікте (жоғары тропосфера, стратосфера және ионосфера) ұшу кезеңіндегі авариялық жағдайының салдары қоршаған ортаға әсерлердің мынадай түрлері болып табылады:
      ластаушы заттар - зымыран отыны құрауыштарының жану өнімдерінің атмосфераға дүркін шығарылуы;
      жоғары уытты қалдықтарды - зымыран тасығыштың бүлінуі салдарынан пайда болатын металл сынықтарын орналастыру.
      3.1. Ластаушы заттардың - зымыран отыны құрауыштарының атмосферада жану өнімдерінің атмосфераға дүркін шығарылуымен қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі мына формуламен жүзеге асырылады:
      Сап = Qі х 2,2 АЕК х Ка1 х Ка2             (6)
      мұндағы:
      Сап - зымыран тасығыштың жер теңірегіндегі кеңістікте авариясы кезінде атмосфераға ластаушы заттардың - зымыран отыны құрауыштарының жану өнімдерінің дүркін шығарылуымен келтірілген залал сомасы, теңге;
      Qі - зымыран тасығыштың жер төңірегіндегі кеңістікте авариясы кезінде і-лік ластаушы зат шығарындыларының - зымыран отыны құрауыштарының жану өнімдерінің көлемі, шартты тонна;
      АЕК - тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш;
      Ка1 - атмосфераны авариялық (өздігінен) ластағаны үшін еселеу коэффициенті, 1-кестеге сәйкес анықталады;
      Ка2 - атмосфераның ластануының экологиялық қауіптілігін ескеретін еселеу коэффициенті, 2-кестеге сәйкес анықталады.
      Qі - і-лік ластаушы заттың көлемі мына формуламен анықталады:
      Qі = QФох аі                        (6.1)

      мұндағы:
      Qіс жүзо — авария болған сәтте зымыран тасығыштың отын сақтау сыйымдылығында қалған зымыран отыны құрауыштарының физикалық көлемі (тонна);
      аі - зымыран отыны құрауышының 1 тоннасы жанған кезде түзілетін і-лік ластаушы заттың меншікті мөлшері, тонна;

      Qіс жүзо= Q іс жүз н - Qіс жүзр            (6.1.1)

      мұндағы:
      Q іс жүз н - авариялық зымыран санатына жататын зымыран тасығыштың зымыран отыны құрауыштарымен толық жабдықталуының физикалық нормативті көлемі, тонна;
      Q іс жүз ш - болған сәтке дейін зымыран тасығыш жұмсаған зымыран отыны құрауышының физикалық көлемі (тонна), мына формуламен анықталады:
      Qііс жүз ш = q іс жүз p x Тұ             (6.1.2)
      мұндағы:
      q іс жүз ш - осы санаттағы зымыранды ұшыруды қамтамасыз ету үшін зымыран отыны құрауышының меншікті нормативті шығысы, тонна/сек;
      Тұ - сөреден авария болған сәтке дейінгі авариялық зымыранның ұшу ұзақтығы, сек;
      3.2. Зымыран тасығыштың жер төңірегіндегі кеңістіктегі авариясы салдарынан пайда болған қалдықтарды орналастырудан қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі мына формуламен есептеледі:
      Сжк = Qі х Сіқалд х Ко2                   (7)
      мұндағы:
      Сжк _ зымыран тасығыштың жер төңірегіндегі кеңістіктегі авариясы салдарынан пайда болған қалдықтарды орналастырудан қоршаған ортаға келтірілген залалдың сомасы, теңге;
      Qі - авария салдарынан пайда болған і түріндегі қалдықтардың көлемі, тонна;
      Сіқалд - Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес белгіленген өндіріс және тұтыну қалдықтарын орналастырғаны үшін төлемақы ставкасы, теңге/тонна;
      Кқ2 - қалдықтарды арнайы жабдықталған жерден тыс орналастырудың экологиялық қауіптілік коэффициенті, 3-кестеге сәйкес анықталады.
      Зымыран тасығыштың жер төңірегіндегі кеңістікте авариясы салдарынан пайда болған және қоршаған ортаға орналастырылған қалдықтардың көлемі (Qі) есептік әдіспен анықталады және ол зымыран тасығыштың металл құрауышының массасына тең қабылданады. Егер авариялық жағдай бөліну бөлшектері ажырағаннан кейін болса, онда қалдықтардың көлемін есептеген кезде олардың массасының сандық мәні зымыран тасығыштың металл құрауышының жалпы нормативтік массасынан шегеріп тасталады:
      Qі = Qнпі - Qоі                         (7.1)
      мұндағы:
      Qнпі - авария болған зымыран тасығыш тобына жататын зымыран тасығыштың металл құрауышының нормативтік массасы, тонна;
      Qоі - одан авария болғанға дейін ажыраған зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің массасы, тонна.

Қазақстан Республикасының аумағының үстінен зымыран тасығыштың
бірінші және екінші сатыларының белсенді жұмыс учаскесінде ұшу
траекториясы бойынша авариялық жағдай кезінде қоршаған ортаның
ластануынан келтірілген залалды экономикалық бағалауды анықтау
есептемесі

      Зымыран тасығыштың бірінші және екінші сатыларының белсенді жұмыс учаскесінде ұшу траекториясы бойынша авариялық жағдайдың салдары қоршаған ортаға әсерлердің мынадай түрлері болып табылады:
      бөліну бөлшектерінің құлауы барысында және ол жерге түскеннен кейін зымыран отыны құрауыштарының булануы кезінде оның құрауыштарының шығарындыларымен, сондай-ақ егер жерге түскен соң жану басталса, зымыран отыны құрауыштарының жануы өнімдерінің шығарындыларымен атмосфералық ауаның ластануы;
      ол жерге соғылғаннан кейін бүлінген кезде бөліну бөлшектерінен тасталған зымыран отыны құрауыштар тасталған кезде топырақ қабатының ластануы;
      зымыран отыны мен оның ыдырау өнімдерінің бөліну бөлшектері құлау орнынан шайылып жер үсті су көздеріне түсуі салдарынан жер беті суларының ластануы;
      зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің талқандалуы салдарынан пайда болатын қауіпті қалдықтармен - металл сынықтарымен ластану.
      4.1. Зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің құлау ауданында (бұдан әрі - ЗТББҚА) зымыран-тасығыштың авариялық жағдайымен және атмосфераның зымыран отыны құрауыштары мен оның ыдырау өнімдерінің булары шығарындыларымен ластануына байланысты қоршаған ортаға келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі мына формуламен жүзеге асырылады:
      Сақа=Qафқа х АЕК х Ка1 х Ка2                   (8)

      мұндағы:
      Сақа — атмосфералық ауаға ЗТББКД-да зымыран отыны құрауыштарының булануы салдарынан келтірілген залал сомасы, теңге;
      Qафқа - ЗТББҚА-да атмосфераға буланған зымыран отыны құрауыштарының физикалық көлемі, кг;
      АЕК - тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш;
      Ка1 — атмосфераны авариялық (өздігінен) ластағаны үшін еселеу коэффициенті, 1-кестеге сәйкес анықталады;
      Ка2 - атмосфераның ластануының экологиялық қауіптілігін ескеретін еселеу коэффициенті, 2-кестеге сәйкес анықталады.
      ЗТББҚА-ның атмосферасына буланған ЗОҚ-ның физикалық көлемінің есептемесі мына формула бойынша жүргізіледі:
      Qафқа = Qнқа х Кар                   (8.1)

      мұндағы:
      Qафқа - ЗТББҚА-ның атмосферасына буланған ЗОҚ-ның физикалық көлемі, кг;
      Qнқа - зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің бактарында қалған ЗОҚ-ның физикалық нормативтік көлемі, кг;
      Кат - ЗОҚ-ның қоршаған орта құрауыштары бойынша таралу коэффициенті. Атмосфера үшін оның мәні 0,2-ге тең.
      ЗТББҚА-ның қоршаған ортасында буланған ЗОҚ-ның физикалық көлемі (Qафқа) жеке құрауыштардың физикалық көлемінің сомасына тең(qi);
      Qафқа = q                               (9)
      4.2. Егер ажырайтын бөлшектердің ЗТББҚА-ға түсуі кезінде ЗОҚ жанса, онда олардың жану өнімдерімен атмосфераға келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі мына формуламен жүзеге асырылады:
      СА = Qі х 2,2 АЕК х Ка1 х К2а                   (10)

      мұндағы:
      СА - ластаушы заттардың атмосфераға дүркін шығарындыларымен атмосфералық ауаға келтірілген залал сомасы, теңге;
      Qі - атмосфераға і-лік ластаушы заттың авариялық шығарындысының көлемі, шартты тонна;
      АЕК — тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш;
      Ка1 - атмосфераны авариялық (өздігінен) ластағаны үшін еселеу коэффициенті, 1-кестеге сәйкес анықталады;
      Ка2 - атмосфераның ластануының экологиялық қауіптілігін ескеретін еселеу коэффициенті, 2-кестеге сәйкес анықталады.
      Бұл жағдайда авариялық шығарындының көлемі:
      Qi = Qафжн х аі                         (10.1)
      мұндағы:
      аі - зымыран отыны құрауыштарының жануы кезінде і-лік ластаушы заттың түзілуінің меншікті нормасы, тонна.
      Бұл ретте жерге түскен соң тұтанған ЗОҚ-ның жанып кеткен физикалық көлемі мына формуламен анықталады:
      Qафвз Qнқа х Кжн                        (10.2)

      мұндағы:
      Qафжн - ЗТББҚА-да бөліну бөлшектері түскеннен кейін тұтанған ЗОҚ-ның физикалық көлемі, тонна;
      Qнқа - зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің бактарында қалған ЗОҚ-ның физикалық нормативтік көлемі, кг;
      Кжн - жерге түскен кезде зымыран отыны құрауыштарының жану коэффициенті, оның мәні 0,8-ге тең.
      4.3. Бөліну бөлшектері авариялық жағдайда түскен жерден зымыран отыны құрауыштары мен оның ыдырау бөлшектерінің жер үсті су көздеріне шайылып түсуі кезінде жер үсті су көздерінің ластануынан келтірілген залалды экономикалық бағалау есептемесі мына формуламен жүзеге асырылады:
      Сқас = Qқас х АЕК х Кс1 х Кс2                    (11)
      мұндағы:
      Сқас - зымыран тасығыштың бөліну бөлшектері түскен жерден ЗОҚ төгінділерімен су көздеріне келтірілген залал сомасы, теңге;
      Qқав - ЗОҚ-ның су көздеріне төгілген физикалық көлемі, кг;
      АЕК - тиісті қаржы жылына арналған заңнамалық актілерде белгіленген айлық есептік көрсеткіш;
      Кс1 - қоршаған ортаны ластаушы заттардың төгінділерімен авариялық (өздігінен) ластағаны үшін еселеу коэффициенті;
      Кс2 - қоршаған ортаны ластаушы заттардың авариялық төгінділерімен ластауының экологиялық қауіптілігін ескеретін еселеу коэффициенті.
      Зымыран тасығыштың бөліну бөлшектері авариялық жағдайда түскен жерден жер үсті су көздеріне тасталған ЗОҚ-ның физикалық көлемі мына формуламен жүзеге асырылады:
      Qқас = Qнқа х КСр                               (11.1)
      мұнда:
      Qқас - зымыран тасығыштың бөліну бөлшектері түскен жерден жер үсті су көздеріне төгілген ЗОҚ-ның физикалық көлемі, кг;
      Qнқа - зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің бактарында қалған ЗОҚ-ның физикалық нормативтік көлемі, кг;
      Кст - ЗОҚ-ның қоршаған орта құрауыштары бойынша таралу коэффициенті. Су көздеріне авариялық тастандылар үшін оның мәні 0,4-ке тең.
      Жер үсті су көздеріне түскен ЗОҚ-ның физикалық көлемі - Qофқа, жеке құрауыштардың физикалық көлемінің сомасына (qсфі) тең:
      Qқав = qсфі                         (11.2)
      4.4. Зымыран тысығыштың бөліну бөлшектері құлау жерлерінде қоршаған ортаға ЗОҚ - сұйық қалдықтардың авариялық орналасуынан келтірілген залал мына формуламен анықталады:
      Соқа = Qоқа х Сіқалд х Ко2             (12)

      мұндағы:
      Соқа - арнайы жабдықталған жерлерден тыс ЗОҚ-ның сұйық қалдықтарын орналастырудан қоршаған ортаға келтірілген залал сомасы, теңге;
      Qоқа - ЗТББҚА шегінен тыс қоршаған ортада орналастырылған сұйық қалдықтардың көлемі, тонна;
      Сіқалд - Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес белгіленген өндіріс және тұтыну қалдықтарын орналастырғаны үшін төлемақы ставкасы, теңге;
      Кк2 - қалдықтарды орналастыру орнының экологиялық қауіптілік коэффициенті, 3-кесте сәйкес анықталады.
      ЗТББҚА шегінен тыс қоршаған ортада орналастырылған қалдықтардың - ЗОҚ-ның көлемі (Qоқа) мына формуламен анықталады:
      Qоқа = Qнқа х Кор                   (12.1)

      мұндағы:
      Qнқа - зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің бактарында қалған ЗОҚ-ның физикалық нормативтік көлемі, кг;
      Кқт - ЗОҚ-ның қоршаған орта құрауыштары бойынша таралу коэффициенті. ЗОҚ-ны авариялық орналастыру үшін оның мәні 0,4-ке тең.
      4.5. Зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің бүлінуі салдарынан қоршаған ортаға төтенше қауіпті қалдықтарды - металл сынықтарын авариялық орналастыру салдарынан келтірілген залал мөлшері мына формуламен анықталады:
      Сқтқа = Qотқа х Сіқалд х Ко2                    (13)
      мұндағы:
      Сқтқа - бөліну бөлшектерінің бүлінуі салдарынан пайда болатын қауіпті қалдықтарды арнайы жабдықталмаған жерлерде авариялық орналастырудан келтірілген залал сомасы, теңге;
      Сқтқа - дайындалмаған жерлердегі орналастырылған қауіпті қалдықтардың көлемі, тонна;
      Сікалд - Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес белгіленген өндіріс және тұтыну қалдықтарын орналастырғаны үшін төлемақы ставкасы, теңге/тонна;
      Кк2 - қалдықтарды арнайы жабдықталған жерден тыс орналастырудың экологиялық қауіптілік коэффициенті, 3-кестеге сәйкес анықталады.
      4.6. Зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің бүлінуі кезінде түзілген қауіпті қалдықтардың көлемі (Qқтқа), оның массасының нормативті мәніне тең қабылданады, яғни:
      Qқтқа = Qббн                        (13.1)
      мұндағы:
      Qббн - зымыран тасығыштың бөліну бөлшектерінің массасы, тонна.

1-кесте. Ластаушы заттардың шығарындыларымен (тегінділерімен) авариялық (өздігінен) ластағаны үшін еселеу коэффициентінің
мәні Ка

Р/с

Коэффициентті қолдану шарты

Еселеу коэффициентінің мәні Ка

1

Экстремалды жоғарыға жатқызылған ластаушы заттардың авариялық (өздігінен) шығарындылары (төгінділері)

Негізгі ластаушы зат бойынша ШЖБК-дан асуды сипаттайтын сан

2

Экстремалды жоғарыға жатпайтын ластаушы заттардың авариялық (өздігінен) шығарындылары (төгінділері)

10

2-кесте. Ластаушы заттардың авариялық шығарындыларымен
(төгінділерімен) қоршаған ортаны ластағаны үшін экологиялық
қауіптілікті ескеретін еселеу коэффициентінің мәні Ка

Р/с

Коэффициентті қолдану шарты

Еселеу коэффициентінің мәні Ка

1

«Байқоңыр» кешені аумағындағы ластаушы заттардың авариялық (өздігінен) шығарыңдылары (төгінділері)

1,5

2

Ауыл шаруашылығы алқаптарының және Мемлекеттік орман қоры жерінің орман өспеген аумақтарындағы ластаушы заттардың авариялық (өздігінен) шығарындылары (төгінділері)

3,0

3

Мемлекеттік орман қоры жерінің орман өскен аумағындағы, селитебті және су қорғау аймақтарының ерекше қорғалатын аумақтардағы және су айдындарының акваторияларындағы (тартылғандарын қоса алғанда), ауыз сумен жабдықтау көздерінің санитариялық қорғау аймақтарының I және II белдеулеріндегі, курорттарды санитариялық қорғау округтерінің I және II аймақтарындағы зымыран отыны құрауыштарының авариялық (өздігінен) шығарындылары (төгінділері)

5,0

4

Жерге жақын кеңістікте зымыран отыны құрауыштарының жану өнімдерінің авариялық (өздігінен) шығарындылары (төгінділері)

20

3-кесте. Қалдықтарды арнайы жабдықталған жерден тыс
орналастырудың экологиялық қауіптілігі коэффициентінің мәні

Р/с

Коэффициентті қолдану шарты

Коэффициенттің мәні

1

«Байқоңыр» кешені аумағы шегінде жабдықталмаған орындарда қалдықтарды орналастыру

10

2

Ауыл шаруашылығы алқаптарының және Мемлекеттік орман қоры жерінің орман өспеген аумақтарының жабдықталмаған жерлеріне зымыран отыны құрауыштарын орналастыру:
зымыран отыны құрауыштары;
қатты қалдықтар (металл сынықтары).

25,0
5,0

3

Халықтың тұрақты тұрғылықты мекенінен кемінде 10 км қашықтықта жабдықталмаған жерлерге (әсер етуі мүмкін аймақтар) зымыран отыны құрауыштарын орналастыру:
зымыран отыны құрауыштары;
қатты қалдықтар (металл сынықтары).

50,0
10,0

4

Мемлекеттік орман қоры жерінің орман өскен аумақтарының, ерекше қорғалатын аумақтардың, су қорғау аймақтарының және су айдындарының акваторияларындағы (тартылғандарын қоса алғанда), ауыз сумен жабдықтау көздерінің санитариялық қорғау аймақтарының I және II белдеулерінің, курорттарды санитариялық қорғау округтерінің I және II аймақтарының жабдықталмаған жерлеріне зымыран отыны құрауыштарын орналастыру:
зымыран отыны құрауыштары;
қатты қалдықтар (металл сынықтары).

45,0
20,0