Электр энергиясының теңгерімдеуші нарығының жұмыс істеу қағидаларын бекіту туралы

Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2015 жылғы 20 ақпандағы № 112 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылы 26 наурызда № 10532 тіркелді.

      "Электр энергетикасы туралы" 2004 жылғы 9 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңының 5-бабының 12) тармақшасына сәйкес БҰЙЫРАМЫН:

      1. Қоса беріліп отырған Электр энергиясының теңгерімдеуші нарығының жұмыс істеу қағидалары бекітілсін.

      2. Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің Электр энергетикасы департаменті Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен:

      1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін;

      2) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін күнтізбелік он күн ішінде мерзімді баспасөз басылымдарында және "Әділет" ақпараттық-құқықтық жүйесінде ресми жариялауға жіберілуін;

      3) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің ресми интернет-ресурсында және мемлекеттік органдардың интранет-порталында орналастыруын;

      4) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркегеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің Заң қызметі департаментіне осы тармақтың 2) және 3) тармақшаларымен көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді ұсынуды қамтамасыз етсін.

      3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасы Энергетика вице-министріне жүктелсін.

      4. Осы бұйрық Қағидалардың 2021 жылғы 1 қаңтарға дейін қолданылатын 5-тармағын қоспағанда, алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

      Ескерту. 4-тармақ жаңа редакцияда – ҚР Энергетика министрінің 13.12.2018 № 504 (алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.

      Қазақстан Республикасының
Энергетика министрі
В. Школьник

  Қазақстан Республикасы
Энергетика министрінің
2015 жылғы 20 ақпандағы
№ 112 бұйрығымен
бекітілген

Электр энергиясының теңгерiмдеуші нарығының жұмыс iстеу қағидалары

1. Жалпы ережелер

      1. Осы электр энергиясының теңгерімдеуші нарығының жұмыс істеу қағидалары (бұдан әрі – Қағида) "Электр энергетикасы туралы" Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 9 шiлдедегi Заңының (бұдан әрі – Заң) 5-бабы 12) тармақшасына сәйкес әзiрлендi және электр энергиясының теңгерімдеуші нарығының жұмыс iстеу тәртiбiн айқындайды.

      2. Осы Қағидаларда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады:

      1) есеп айырысу кезеңi – нәтижесінде Қазақстан Республикасының электр энергиясының теңгерімдеуші нарығында электр энергиясын сатудың орталықсыздандырылмаған және орталықтандырылған нарықтарында шарттар бойынша электр энергиясын сатып алу-сату көлемдеріне соңғы есеп айырысулар жүргізілетін күнтізбелік ай;

      2) есеп айырысу орталығы – жүйелік оператордың атынан теңгерімдеуші нарықта операцияларды және теңгерімдеуші электр энергиясын сатып алу-сатуды жүзеге асыратын жүйелік оператордың еншілес ұйымы;

      3) жаңартылатын энергия көздерін қолдау жөніндегі есеп айырысу-қаржы орталығы (бұдан әрі – есеп айырысу-қаржы орталығы) – жүйелік оператор құратын және Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайтын, жаңартылатын энергия көздерін пайдалану жөніндегі объектілер өндірген және Қазақстан Республикасының бірыңғай электр энергетикасы жүйесінің электр желілеріне берілген электр энергиясын орталықтандырылған түрде сатып алуды және сатуды "Жаңартылатын энергия көздерiн пайдалануды қолдау туралы" 2009 жылғы 4 шiлдедегi Қазақстан Республикасының Заңында көзделген тәртіппен жүзеге асыратын заңды тұлға;

      4) жүктеме бейіні – тұтынушының (энергиямен жабдықтаушы ұйым) электр энергиясын тұтынудың сағаттық мәнін есептеудегі (сальдо-ағыны) жүйелiк оператормен келiсiлген (айқындалған) есептеу алгоритмі. Жүктеме бейіні коммерциялық есепке алудың сағаттық деректер жүйелерi (аспаптары) болмаған жағдайда тұтынудың нақты сағаттық шамаларын есептеу үшiн (сальдо-ағыны) пайдаланылады;

      5) Қазақстан Республикасы электр энергиясының көтерме сауда нарығында электр энергиясын өндірудің-тұтынудың нақты теңгерімі – жүйелік оператор жасаған орталықсыздандырылған және орталықтандырылған сауда нарықтарында, электр энергиясының теңгерімдеуші нарығында есепті кезең ішінде өндірілген, жеткізілген және тұтынылған электр энергиясының көлемдерін атаулы бөлуді белгілейтін құжат. Нақты теңгерім Қазақстан Республикасы электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектілері арасында өзара есеп айырысуларды жүргізу үшін негіз болып табылады;

      6) өсіруге бағытталған реттеу – Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесi бойынша электр энергиясының теңгерімсіздігін өтеу мақсатында жүйелік оператордың өндіруді арттыру немесе тұтынуды азайту үшін реттеуге қатысуға берілген өтінімдерді жандандыру жөніндегі әрекеті;

      7) реттеуге қатысуға арналған өтiнiм – Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесi бойынша электр энергиясының теңгерiмсiздiгiн табиғи реттеуге қатысу үшiн теңгерiмдеуші электр энергиясын жеткiзушiлердiң (сатып алушылардың) жүйелiк операторға беретiн теңгерiмдеуші электр энергиясын жеткiзуге (сатып алуға) арналған жазбаша құжат;

      8) сұрыпталған тізім – теңгерімдеуші электр энергиясын сатып алу-сатуға мәлімделген бағалар бойынша реттеуге қатысу үшін берілген өтінімдердің реттелген тізімі;

      9) теңгерiм провайдерi – жасалған шарттарға сәйкес электр энергиясын өндiру-тұтынудың өзінің теңгерiмсiздiктерiн де, электр энергиясы нарығының басқа субъектiлерiнiң теңгерiмсiздiктерiн де қаржылық реттеу үшiн өзіне жауапкершiлiк қабылдаған электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектiсi;

      10) теңгерiмдеу аймағы – қуаттың бiртұтас резервiн пайдалануға, теңгерiмдеуші электр энергиясының бiрыңғай бағасын қолдануға кедергi келтiретiн техникалық сипаттағы шектеу қойылмаған Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесiнiң бiр бөлiгi;

      11) теңгерiмдеуші электр энергиясын жеткiзушi (сатып алушы) – реттеуге қатысуға берілген өтінімге сәйкес электр энергиясының теңгерiмсiздiгiн табиғи реттеуге қатысатын электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектiсi;

      12) төмендеуге бағытталған реттеу – Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесi бойынша электр энергиясының теңгерімсіздігін өтеу мақсатында жүйелік оператордың өндіруді азайту немесе тұтынуды арттыру үшін реттеуге қатысуға берілген өтінімдерді жандандыру жөніндегі әрекеті;

      13) электр энергиясын коммерциялық есепке алу нүктелері – электр энергиясының көтерме сауда нарығында қаржылық өзара есеп айырысу жүзеге асырылатын, электр энергиясының көтерме сауда нарығы субъектісінің электр энергиясын коммерциялық есепке алудың автоматтандырылған жүйесінің құрамына кіретін, электр энергиясын есептеудегі жүйелік оператормен келісілген өлшеу кешендері;

      14) электр энергиясын өндірудің – тұтынудың теңгерілімін ұйымдастыру жөніндегі қызметтерді көрсету шарты – жүйелік оператор және электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектілері немесе олардың теңгерім провайдерлері арасында жасалатын шарт;

      15) электр энергиясының сальдо-ағыны – электр беру желісінің белгілі бір тобы (қимасы) арқылы немесе коммерциялық есепке алу нүктелері арқылы электр энергиясын қабылдау (босату) мәнінің алгебралық сомасы;

      16) электр энергиясының теңгерімдеуші нарық жүйесі – жүйелік операторда орнатылған және теңгерімдеуші нарықты басқару, теңгерімдеуші электр энергиясының сағаттық көлемі мен құнын айқындау, сондай-ақ нарыққа қатысушылар арасында есеп айырысу жүргізу үшін қажетті барлық ақпаратты алу жөніндегі орталық тетік болып табылатын аппараттық бағдарламалық кешен;

      17) электр энергияның теңгерімсіздігін қаржылық реттеу – осы Қағидаларға байланысты электр энергияның көтерме субъектілердің арасында, жеке электр энергияның теңгерімсіздігін реттеу салдарынан ұйымдастыру шаралар жинағы және өзара қаржылық есеп айырысуы;

      18) электр энергиясының теңгерімсіздігін табиғи реттеу – бұл Қазақстан Республикасының біртұтас электр энергетикалық жүйесін немесе оның жеке бөліктері жұмысы режимнің параметрлерін қалыпты деңгейге дейін қалпына келтіру үшін электр энергияның көтерме сауда нарығы субъектілері қабылдайтын шаралар жинағы.

      Осы Қағидаларда пайдаланылатын өзге ұғымдар мен анықтамалар Қазақстан Республикасының электр энергетикасы саласындағы заңнамасына сәйкес қолданылады.

      3. Электр энергиясын өндіру, беру және тұтыну қатынастарына қатысушылар электр энергиясының теңгерімсіздігін физикалық реттеу нәтижелері бойынша жүйелік оператор ұсынатын теңгерімдеуші электр энергиясы көлемін есептеу негізінде электр энергиясын өндіру-тұтынудың шарттық және физикалық шамалары арасындағы теңгермелі электр энергиясы нарығында қаржылық реттеу үшін өзара міндеттемелер алады.

      4. Электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектілері электр энергиясының теңгерімдеуші нарығына қатысады.

      5. Имитациялық режимде электр энергиясының теңгерімдеуші тарығының жұмыс істеуі осы Қағидаларда сипатталған тәртіппен жүзеге асырылады.

2. Электр энергиясының теңгерімдеуші нарығына қатысушылардың өзара іс-қимылы

      6. Электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектілері жүйелік оператормен электр энергиясын өндіруді-тұтынуды теңгерімдеуді ұйымдастыру жөніндегі жүйелік қызметтерді көрсетуге жасалған шарттар негізінде нақты уақыт режимінде және имитациялық режимде жұмыс істейтін электр энергиясының теңгерімдеуші нарығына қатысады.

      7. Электр энергиясын өндіруді-тұтынуды теңгерімдеуді ұйымдастыру жөніндегі жүйелік оператордың қызметтеріне ақы төлеуді:

      1) энергия өндіретін, оның ішінде өнеркәсіп кешендерінің құрамына кіретін ұйымдар энергия өндіруші ұйымдардың шинасынан босатылған электр энергиясының нақты көлемі үшін, сондай-ақ бөлшек сауда нарығының тұтынушылары осы энергия өндіруші ұйымдардан тікелей сатып алған электр энергиясының нақты көлемі үшін;

      2) энергия беруші ұйымдар энергия беруші ұйымдардың желілеріндегі электр энергиясының технологиялық шығысын өтеу және энергия беруші ұйымдардың шаруашылық қажеттіліктері үшін алынған, сондай-ақ бөлшек сауда нарығының тұтынушылары тікелей өңірлік энергия өндіруші ұйымдардан алған және энергия беруші ұйымдардың желілері бойынша берілген электр энергиясының нақты көлемі үшін;

      3) энергиямен жабдықтаушы ұйымдар электр энергиясының көтерме сауда және бөлшек сауда, оның ішінде Қазақстан Республикасынан тыс нарықтарда энергиямен жабдықтаушы ұйымның тұтынушылары үшін алынған электр энергиясының нақты көлемі үшін;

      4) электр энергиясының көтерме сауда нарығының тұтынушылары электр энергиясының көтерме сауда, оның ішінде Қазақстан Республикасынан тыс нарықтарда алынған электр энергиясының нақты көлемі үшін, сондай-ақ өнеркәсіп кешендерінің энергия өндіруші ұйымдарынан осы кешендердің құрамына кіретін кәсіпорындар мен бірлестіктер тұтынған электр энергиясының нақты көлемі үшін жүргізеді.

      8. Жүйелік оператормен өз бетінше электр энергиясының өндіру-тұтынуын теңгерімдеуді ұйымдастыру бойынша жүйелік қызмет көрсетуге шарт жасасқан электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектілері электр энергиясының теңгерімдеуші нарығында меншікті теңгерімсіздік бойынша теңгерім провайдерлері болып табылады не меншікті теңгерімсіздікті табиғи және қаржылай реттеу жауапкершілігін басқа теңгерім провайдеріне береді.

      9. Электр энергиясы нарығының теңгерім провайдерлері болып табылмайтын электр энергиясының көтерме нарығының субъектілері теңгерім провайдерімен электр энергиясындағы теңгерімсіздікті қаржылық реттеу бойынша қызметтер көрсетуге шарт жасасады.

      Электр өндіруші ұйымдардың шиналарына тікелей немесе өңірлік деңгейдегі желілерге қосылған және екі жақты шарт бойынша олардан электр энергиясын алатын бөлшек сауда субъектілері үшін теңгерім провайдері энергия өндіруші ұйым болып табылады.

      10. Энергия өндіруші, энергия беруші, энергиямен жабдықтаушы ұйымдар, сондай-ақ электр энергиясын тұтынушылар мыналарды қамтамасыз етеді:

      1) теңгерімдік тиесілілік шегіне келтіре отырып коммерциялық есеп нүктелерінің деректеріне сәйкес электр энергиясын теңгерім провайдеріне, сондай-ақ көтерме нарық субъектісі желілеріне тікелей қосылған энергия беруші ұйымдарға жүйелік оператордың электр энергиясын коммерциялық есептеудің автоматтандырылған жүйесінің орталық дерекқорына келісілген хаттамалар бойынша электр энергиясын коммерциялық есептеудің автоматтандырылған дерекқорынан сағат бойынша есептеу деректерін беру;

      2) көтерме сауда нарығының сабақтас субъектілеріне және желілеріне тікелей қосылған энергия беруші ұйымдармен бірге электр энергиясы ағынының сағат бойынша есебінің он күндік актілерін қалыптастыру және келісу;

      3) тәуліктік кестені жасау үшін электр энергиясын өндіру-тұтынудың, сатып алу-сатудың жоспарланған көлемдері туралы деректерді уақытында беру және түзету енгізу (қажет болған жағдайда);

      4) теңгерім провайдерлерімен немесе есеп айрысу орталығымен электр энергиясын сағаттық теңгерімсіздіктерін сатып алу-сату бойынша уақтылы операциялар.

      11. Электр энергиясының орталықсыздандырылған және орталықтандырылған сауда нарығында имитациялық режим кезеңінде нарықтың субъектілері арасындағы өзара есеп айырысу пайдаланылған электр энергиясының нақты көлемі үшін жасалады, электр энергиясының теңгерімсіздігіне қаржылық реттеу жүргізілмейді. Бір күндік кестемен берілген энергия көлемінен көтерме сауда нарығындағы субъектілердің электр энергиясын өндіру-тұтыну көлемдерінен ауытқуы тек жүйелік оператормен электр энергиясын өндіру-тұтыну теңгерімділігін ұйымдастыру бойынша жүйелік қызмет көрсетуге шарт болған жағдайда рұқсат етіледі.

      12. Электр энергиясының теңгерімдеуші нарығында өз қызметін жүзеге асыру кезінде жүйелік оператор:

      1) Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесінің тұрақты және сенімді жұмысына, тұтынушыларды энергиямен үздіксіз қамтамасыз етуге қажетті қуат резервтерін дайындықта ұстау бойынша қызметтерді сатып алады;

      2) Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесi бойынша электр энергиясының теңгерімсіздіктерін табиғи реттеу кезінде олардың диспетчерлендіру реттілігін айқындайтын теңгерімдеуші электр энергиясын жеткізуге-сатып алуға арналған өтінімдердің сұрыпталған тізімін жасайды;

      3) Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесiндегі электр энергиясының теңгерімсіздіктерін табиғи реттеуді жүзеге асырады;

      4) теңгерім провайдерлерімен қаржылық міндеттемелерді реттеуді жүргізеді, оның ішінде теңгерім провайдерлері электр энергиясының сағаттық теңгерімсіздіктерінің бағалары мен көлемдерін айқындауды жүзеге асырады;

      5) Осы Қағиданың 33-34-35-тармақтарына сәйкес іске қосылған теңгерімдеуші электр энергиясының бағалары мен көлемдерін айқындайды;

      6) жасалған шарттарға сәйкес электр энергиясының көтерме сауда нарығының барлық субъектілерінен ақпарат алады;

      7) табиғи теңгерімсіздіктерді реттеуге және электр энергиясын теңгерімдеуші жеткізушілермен-сатып алушылармен қаржылық өзара есеп айырысуларды жүзеге асыруға қатысуға өтінімдер беру регламентін әзірлейді.

      13. Жүйелік оператор тәуліктік кестені құрастыру кезінде оған жүйелік оператормен не теңгерім провайдерімен теңгерімдеуді ұйымдастыру бойынша жүйелік қызметтерді көрсетуге шарттар жасасқан электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектілерін ғана қосады. Теңгерім провайдерлері теңгерімдеуші нарықта жасасқан шарттарының талаптарын бұзған жағдайда жүйелік оператор көтерме сауда нарығының субъектілерінің ауытқуларға жол бермей, тәуліктік кестені және электр энергиясын жеткізу-тұтынудың айлық көлемін орындауын қамтамасыз етеді.

      14. Теңгерім провайдері бір теңгерім аймағында орналасқан көтерме сауда нарығының субъектілерімен электр энергиясының теңгерімсіздіктерін қаржылық реттеуге арналған шарттар жасасады.

      15. Көтерме сауда нарығы субъектісінің басқа теңгерім провайдеріне ауысуы кемінде бір ай бұрын теңгерім провайдері мен жүйелік операторды қызметтерден бас тарту және шарттың қолданысын тоқтату туралы алдын ала хабардар еткеннен кейін жүзеге асырылады. Бұл ретте теңгерім провайдері хабарламаны алғаннан кейін үш тәуліктен кешіктірмей, электр энергиясының теңгерімі үшін өзіне жауапкершілік қабылдаған электр энергиясы көтерме сауда нарығының субъектілері құрамының алдағы болатын өзгерістері туралы жүйелік операторды хабардар етеді. Электр энергиясы көтерме сауда нарығы субъектісі келесі айдың бірінші күнінен бастап басқа теңгерім провайдеріне ауыса алады.

      16. Теңгерiм провайдерi электр энергиясының теңгерімдеуші нарығында өз жұмысын жүзеге асырған кезде:

      1) электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектілерінен коммерциялық тіркеудің кұрамын және нүктелерін жүйелік оператормен келіседі;

      2) электр энергиясын өндіру-тұтыну, беру-қабылдау, сатып алу-сатудың жоспарланған сағаттық мәндері туралы деректерді қалыптастырады және жүйелік операторға береді;

      3) бекітілген тәуліктік кестенің мүмкін болатын түзетулерін жүйелік оператормен келіседі;

      4) келісілген хаттамалар бойынша электр энергиясын беру/қабылдаудың нақты сағаттық мәндерін қалыптастырады және жүйелік операторға береді;

      5) жүктеме профилін жүйелік оператормен келіседі;

      6) электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектілерінен Қағидалармен айқындалған функцияларды жүзеге асыру үшін қажетті ақпарат алады;

      7) жүйелік оператормен электр энергиясының сағаттық теңгерімсіздіктерін қаржылық реттеуді, оның ішінде жүйелік оператордың есеп айрысу орталығымен теңгерімдеуші электр энергиясын сатып алу-сату жөніндегі операцияларды жүзеге асырады;

      8) жүйелік оператор алдындағы электр энергиясы теңгерімсіздігі үшін жауапкершілікті теңгерім провайдеріне берген электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектілерімен электр энергиясының теңгерімсіздіктерін қаржылық реттеуді жүзеге асырады.

      17. Теңгерімдеуші нарықтағы теңгерімдеуші электр энергиясының жеткізушілері (сатып алушылары):

      1) жүйелік оператор белгілеген регламентке сәйкес табиғи теңгерімсіздіктерді реттеуге қатысуға арналған өтінімдерді жүйелік операторға беруді;

      2) берілген өтінімге сәйкес электр энергиясын өндіру немесе тұтыну режимін жедел өзгертуге арналған жүйелік оператордың тапсырмасын орындауды;

      3) жүйелік оператордың есеп айрысу орталығымен теңгерімдеуші электр энергиясын сатып алу-сату жөніндегі операцияларды;

      4) осы Қағидаларда айқындалған функцияларды жүзеге асыру үшін қажетті ақпаратты жүйелік операторға беруді;

      5) келісілген хаттама бойынша электр энергиясын берудің нақты сағаттық мәндерін жасау мен жүйелік операторға беруді жүзеге асырады.

      18. Жеткізушілері (сатып алушылары) кешеніне ие немесе оны шарттық негізде пайдаланушы электр энергиясының теңгерімдеуші нарығына қатысушысы жүйелік оператордың электр энергиясын коммерциялық есептеудің автоматтандырылған жүйесімен электр энергиясының коммерциялық есептеудің деректерімен алмасуды қамтамасыз етеді.

      19. Электр энергиясын коммерциялық есептеудің автоматтандырылған жүйелерінің ақпарат алмасу хаттамасының регламенті және құрылымы жүйелік оператор қолданатын хаттама регламенті мен құрылымымен біріздендіріледі.

      20. Заңның 10-бабы 1-тармағы 6) тармақшасына сәйкес жүйелік оператордың жетелеріне электр энергияның теңгерімсіздікті қаржылық реттеу жүйелік оператор теңгерім провайдері электр энергиясының меншікті теңгерімсіздіктерін есептеуге қажетті коммерциялық есепке алу дерекқорынан алынған электр энергиясының көтерме нарығы субъектілері туралы деректерді келісілген мерзімде және келісілген хаттамаға сәйкес теңгерім провайдерлеріне ұсынады.

3. Электр энергиясының теңгерiмсiздiктерiн табиғи реттеу

      21. Энергия өндірүші ұйымдар мен электр энергиясының теңгерімдеуші нарығының тұтынушылары – жүйелік операторға келесі операциялық тәуліктерге арналған реттеуге қатысу жөніндегі өтінімдерін жібереді.

      22. Алдағы операциялық тәулiктердiң әрбiр сағаты үшiн қатысуға арналған өтiнiм мынадай ақпаратты қамтиды:

      1) энергия өндiрушi ұйымның немесе электр энергиясын тұтынушының атауы;

      2) энергия өндiрушi ұйым немесе электр энергиясын тұтынушы орналасқан өңiр;

      3) ұсынылатын реттеудiң бағыты – энергия өндiрушi ұйымдар үшiн тиісінше электр энергиясын өндіруді өсiруді немесе азайтуды, сондай-ақ тұтынушылар үшiн электр энергиясын тұтынуды азайтуды немесе ұлғайтуды бiлдiретiн өсiруге немесе азайтуға бағытталған реттеу;

      4) операциялық тәулiктердiң әрбiр сағатына арналған реттеудiң әрбiр бағыты үшiн ұсынылып отырған реттеудiң шамасы;

      5) өсiруге арналған реттеу кезiнде теңгерiмдеушi электр энергиясының бiр киловатт-сағат (бұдан әрі – кВтсағ) бағасы;

      6) азайтуға арналған реттеу кезiнде теңгерiмдеушi электр энергиясының бiр кВтсағ бағасы;

      7) ұсынылып отырған толық көлемдегi шаманың жиналуы (түсуі) уақыты (минут);

      8) операциялық тәулiктер iшiнде реттеу үшiн ұсынылып отырған электр энергиясының теңгерiмдеушi көлемi.

      Еселілік мөлшерін он мегаватт (бұдан әрі – МВт) болып реттеніледі. Жүктеменiң толық жиналуының (түсуінің) барынша көп уақыты бір сағаттан аспауы тиiс.

      23. Жүйелiк оператор реттеуге қатысуға түскен өтiнiмдерге техникалық сараптама жүргiзедi. Өтiнiм теңгерiмдеушi электр энергиясын жеткiзушiнiң келiсiмi бойынша түзетіледі немесе өтінімді реттеу үшін қабылдауға мүмкіндік бермейтін келесі техникалық себептерді көрсете отырып, кейінге қалдырылады:

      - электр қуатын беру желілерінің өткізу қабілетінің шектеулілігі;

      - теңгерімдеуші электр энергиясын жеткізу-сатып алу жөніндегі теңгерімдеуші электр энергиясын жеткізушінің өтінімде көрсетілген мүмкіндіктерімен іс жүзіндегі мүмкіндіктерінің сәйкес келмеуі.

      24. Жүйелiк оператор қуат резервтерiн әзірлікте ұстау жөнiнде қызмет көрсетуге арналған шарттардың негiзiнде реттеуге қатысуға арналған өтiнiмдер шарттың талаптарына сәйкес автоматты түрде жасалады және сұрыптау тiзiмiне енгiзiледi. Теңгерiмдi электр энергиясын жеткiзушi тенгеруді төмендеу кезiнде теңгерiмдеушi электр энергиясының бағасын төмендетеді, не болмаса көбейтуді теңгеру кезiнде теңгерiмдеушi электр энергиясының бағасын арттыруға арналған өтiнiм береді.

      25. Реттеуге қатысуға қабылданған өтiнiмдер:

      1) теңгерiмдеушi электр энергиясының мәлімделген бағасының өсу ретімен арттыру бойынша;

      2) теңгерiмдеушi электр энергиясының мәлімделген бағасының кему ретімен кему бойынша сұрыпталады.

      26. Сұрыптау тiзiмiне енгiзiлген реттеуге қатысуға арналған өтiнiмдер жүйелiк оператордың тапсырмасы бойынша орындалады.

      27. Қуат резерві жетіспеген жағдайда, жүйелiк оператор реттеуге қатысуға арналған қосымша өтiнiмдердi қабылдауды жариялайды.

      28. Жүйелiк оператор мына жағдайларда сұрыпталған тiзiмге сәйкес реттеуге қатысуға арналған өтiнiмдердi жандандырады:

      1) жиiлiктің Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесiндегi жұмысының оқшауландырылған режимiнде номиналдық мәндерiнен ауытқуы;

      2) iргелес мемлекеттердiң энергия жүйелерiмен Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесiндегi мемлекетаралық электр энергиясының сальдо-ағындарының нақты мәндерiнiң келiсiлген тәулiктiк кестедегi мәндерiнен ауытқулары;

      3) қималардағы жүктемелер;

      4) технологиялық бұзушылықтар мен авариялардың алдын алу, оқшауландыру және жою.

      29. Жүйелiк оператор Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесiндегi электр энергиясының сальдо-ағыны теңгерiмсiздiгiнiң мәнi оң болған жағдайда, арттыруды реттеуге қатысуға арналған өтiнiмдердi жандандырады. Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесiнде электр энергиясы теңгерiмсiздiгiнiң мәнi терiс болған жағдайда, жүйелiк оператор азайтуды реттеуге қатысуға арналған өтiнiмдердi жандандырады.

      30. Жүйелiк оператор бiрiншi кезекте он бес минуттан аспайтын толық мәлімделген жүктеменi бiртiндеп жинай (тастай) отырып, реттеуге қатысуға арналған өтiнiмдердi жандандырады.

      31. Жүктеменi жинау (тастау) жылдамдығын есепке ала отырып, электр энергиясының теңгерiмсiздiктерiн табиғи реттеу үшiн жүйелiк оператордың тапсырмасы бойынша iске қосылған реттеу көлемi бекiтiлген тәулiктiк кестенiң түзетiлiмi ретiнде тiркеуге алынады. Түзетiлген тәулiктiк кестеден ауытқу электр энергиясының теңгерiмсiздiктерi ретiнде қаралады және қаржылық реттеуге жатады.

      32. Реттеуге қатысуға арналған өтінімдерді іске қосу нәтижелері бойынша теңгерімдеуші электр энергиясын сатып алу-сату мәмілелері жасалады.

      Жүйелік оператор теңгерімдеуші электр энергиясын сатып алу-сату бойынша өткізілген сауда-саттық нәтижелері туралы хабарламаға қол қояды және оны теңгерімдеуші электр энергиясын жеткізушіге (сатып алушыға) жібереді, онда мыналар көрсетіледі: теңгерімдеуші электр энергиясын жеткізушінің (сатып алушының) атауы, оның пошталық және банктік деректемелері, қызмет көрсету кезеңі, теңгерімдеуші электр энергиясын сату-сатып алу көлемі, сұрыпталған тізім бойынша қалыптасқан баға, теңгерімдеуші электр энергиясының құны.

      Жүйелік оператор тәуліктік кестеде теңгерімдеуші электр энергиясын жеткізушілердің (сатып алушылардың) электр энергияны өндіру-тұтыну көлемдеріне түзетулер енгізуді жүзеге асырады.

      33. Теңгерiмдеушi электр энергиясының көлемiн есептеу реттеуге қатысуға арналған өтiнiмдердi жандандыру туралы жүйелiк оператордың деректерi бойынша есеп айырысу кезеңiндегі операциялық тәулiктерiнiң әрбiр сағаты үшiн жүзеге асырылады.

      34. Есеп айырысу кезеңiндегi операциялық тәулiктердiң әрбiр сағаты осы сағатта Жүйелiк оператор жүргiзген реттеудiң барынша көп көлемiнiң өлшемдерi бойынша төмендегідей айқындалады:

      1) арттыруға арналған реттеу сағаты;

      2) азайтуға арналған реттеу сағаты;

      3) реттеусiз сағат.

      35. Есеп айырысу кезеңiндегі операциялық тәулiктердiң әрбiр сағаты үшiн теңгерiмдеушi электр энергиясының бағасы сұрыптау тiзiмiнен түскен осы сағатта соңғы iске қосылған ұсыныстардың бағасымен айқындалады. Бір операциялық сағаттың ішінде болған өтінімдер бір бағамен төленіледі.

      36. Ұлттық электр желiсiнде технологиялық бұзушылықтар мен авариялардың алдын алу, оқшауландыру және жою жөнiнде (қолмен немесе жүйелiк аварияға қарсы автоматиканың iс-қимылымен) операция жүргiзiлген уақыт кезеңiнде технологиялық бұзушылықтар мен авариялардың алдын алу, оларды оқшаулау және жою кезінде жүйелiк оператор азайтуға не болмаса арттыруға арналған реттеу жүргiзiлгенiне қарамастан, реттеусiз сағат ретiнде айқындайды. Теңгерімдеуші электр энергиясын жеткізушілермен барлық өзара есеп айырысуларды реттеусіз сағат үшін айқындалатын осы Қағидалардың 45-тармағына сәйкес электр энергиясы теңгерімдсіздігінің бағасы бойынша жүйелік оператор жүргізеді.

      37. Электр желiлерi учаскелерiнiң қималары шектен тыс жүктелген жағдайларда, реттеуге қатысуға арналған өтiнiмдердi іске қосудың реттілігі шектен тыс жүктелген қимаға қатысты теңгерімдеуші электр энергиясын жеткізушінің орналасқан орнына қарай айқындалады, бұл ретте жүйелiк оператор:

      1) қиманың шектен тыс жүктемесiн тiркейді;

      2) Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесiнiнiң бiр бөлiгiн теңгерiмдеудiң жекелеген аймағына бөлу туралы шешiм қабылдайды;

      3) сұрыпталған тiзiмдi бөлiнген аймақтарға сәйкес бөледi;

      4) әрбiр аймақ бойынша жеке электр энергиясы теңгерiмсiздiктерiн табиғи реттеу жөнiндегi барлық операцияларды жүргiзедi.

      38. Қималар шектен тыс жүктелген және Қазақстан Республикасының біртұтас электр энергетикалық жүйесі теңгерімдеудің түрлі аймақтарына бөлінген жағдайда, теңгерiмдеушi электр энергиясының бағасы әрбiр аймақ бойынша жеке айқындалады.

      39. Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесі жекелеген бөлiктерiнiң жеке жұмысы кезiнде, оның iшiнде жоспарлы және авариялы жөндеулер кезiнде қуаттардың резервтерiн дайындықта ұстау жөнiндегi барлық операциялар, теңгерiмдеушi электр энергиясын жеткiзуге-сатып алуға арналған өтiнiмдердiң сұрыпталған тiзiмiн жасау, электр энергиясының теңгерiмсiздiктерiн табиғи және содан кейiн қаржылық реттеу әрбiр аймақ бойынша бөлек жүргiзiледi.

      40. Имитациялық режимде жүйелік оператор теңгерімсіздіктерді табиғи реттеу мақсатында электр энергиясын сатып алу-сатуды, сондай-ақ қуаттылықты реттеу жөніндегі қызметтерді сатып алуды жүзеге асырады. Қуаттарды реттеу жөніндегі қызметтерді көрсету шарттарында қызметтер көлемі мен оларды пайдалану талаптары айтылады.

      41. Имитациялық режимде теңгерімсіздіктерді табиғи реттеу мынадай түрде жүзеге асырылады:

      1) жүйелік оператор электр энергиясын сатып алу-сату көлемдерін, сондай-ақ Қазақстанның біртұтас электр энергетикалық жүйесінде электр энергияны өндірудің және тұтынудың болжамды теңгерімдері негізінде қуаттылықтарды реттеу жөніндегі сатып алынатын қызметтер көлемін айқындайды және электр энергияны сатып алуды-сатуды және қуаттылықты реттеу жөніндегі қызметтерді сатып алуды жүзеге асырады;

      2) жүйелік оператор электр энергияны сатып алу-сатуға және қуаттылықты реттеу жөніндегі қызметтерді сатып алуға жасалған шарттарды мынадай жағдайларда іске қосады:

      - жиiлiктiң Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесiндегi жұмысының оқшауландырылған режимiнде номиналдық мәндерiнен ауытқуы;

      - iргелес мемлекеттердiң энергия жүйелерiмен Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесiндегi мемлекетаралық электр энергиясының сальдо-ағындарының нақты мәндерiнiң келiсiлген тәулiктiк кестедегi мәндерiнен ауытқуы;

      - қималардағы жүктемелер;

      - технологиялық бұзушылықтар мен авариялардың алдын алу, оқшауландыру және жою;

      3) жүйелік оператор мен электр энергиясының көтерме нарығы субъектісінің арасындағы келісім бойынша электр энергиясын өндіруді-тұтынуды теңгерімдеуді ұйымдастыру жөніндегі жүйелiк қызметтерді көрсетуге арналған шартта аталған нарық субъектісінің ықтимал теңгерімсіздіктерінің диапазоны белгіленеді;

      4) электр энергиясын өндіру-тұтынуды теңгерімдеуді ұйымдастыру жөніндегі жүйелiк қызметтерді көрсетуге арналған шарттарда көзделген ықтимал теңгерімсіздіктер диапазонының шегінде ғана теңгерімсіздіктерге жол беріледі. Бұл ретте, тәулік және есеп айырысу кезеңі бойынша теңгерімсіздіктердің алгебралық сомасы (сальдо) нөлге тең болуы тиіс;

      5) жүйелік оператор нарық субъектілерінің ықтимал теңгерімсіздіктер диапазонын және теңгерімсіздіктердің нөлдік сальдосын сақтауына мониторингті жүзеге асырады және нарық субъектісі осындай шарттарды бұзған жағдайда электр энергиясын өндіру-тұтынуды теңгерімдеуді ұйымдастыру жөніндегі қызметтерді көрсетуге арналған шектеулерді енгізеді.

4. Электр энергиясының теңгерiмсiздiктерiн қаржылық реттеу

      42. Электр энергиясының теңгерiмсiздiктерiн қаржылық реттеудi жүйелiк оператор теңгерiм провайдерлерiмен теңгерiмдеудi ұйымдастыру жөнiндегi қызмет көрсетуге арналған шарт бойынша жүзеге асырады, бұл ретте есеп айырысу орталығы теңгерiмдеушi электр энергиясын сатып алу-сату операцияларын теңгерiм провайдерлерiмен теңгерiмдеушi электр энергиясын сатып алу-сату шарты бойынша жүзеге асырады.

      43. Жүйелiк оператор электр энергиясының сағаттық теңгерiмсiздiктерiн есептеуді төмендегідей жүзеге асырады:

      1) электр энергиясын сағаттық коммерциялық есепке алу жүйелерінің (аспаптардың) деректері негiзiнде теңгерiм провайдерi қабылдаған (босатқан) электр энергиясының іс жүзіндегі көлемi анықталады. Бұл ретте, теңгерiм провайдерiнiң электр энергиясын қабылдауы "+" белгiсiмен айқындалады, электр энергиясын босатуы "–" белгiсiмен айқындалады;

      2) теңгерiм провайдерi үшiн электр энергиясының теңгерiмсiздiгi жүйелiк оператор бекiткен тәулiктiк кестедегi (келiсiлген түзетулердi есепке ала отырып) осы сағат үшiн көрсетiлген көлемнен бiр сағат iшiнде қабылданған (босатылған) электр энергиясының іс жүзіндегі көлемiнiң алгебралық сомасы ретiнде есептеледi;

      3) теңгерiм провайдерiнiң электр энергиясының оң теңгерiмсiздiгi тәулiктiк кестеде көрсетiлген көлемнен артық электр энергиясын тұтынуды немесе электр энергиясының іс жүзінде жеткiлiксiз берiлуiн бiлдiредi. Теңгерiм провайдерiнің электр энергиясының терiс теңгерiмсiздiгi шартта көрсетілген төмен электр энергиясының іс жүзіндегі тұтынылуын немесе электр энергиясының артық берiлуiн бiлдiредi;

      4) деректерді автоматты түрде берудің техникалық мүмкіндіктері жоқ электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектiлерi күн сайын Жүйелiк операторға келiсiлген хаттама бойынша тұтынудың-жеткiзудiң сағаттық есебiнiң, көтерме сауда нарығының аралас субъектiлерiмен және желiлерiне тiкелей қосылған энергия берушi ұйымдармен электр энергиясы сальдо-ағынының деректерiн жiбередi. Келiсiлген деректер электр энергиясының теңгерiмсiздiктерiн алдын ала есептеу және бұл ретте туындайтын қаржылық мiндеттемелер үшiн негiз болып табылады;

      5) теңгерiм провайдерiнiң электр энергиясының сағаттық коммерциялық есепке алу жүйелерiнің (аспаптарының) деректері жоқ болған жағдайда, электр энергиясының сағаттық теңгерiмсiздiгi осы Қағидалардың 18-19-20-тармақтарына сәйкес есеп айырысу жолымен айқындалады;

      6) есеп айырысу кезеңiнiң нәтижелерi бойынша электр энергиясын есепке алу деректерін растау актісі ресімделеді. Теңгерім провайдері қабылдаған (босатқан) электр энергиясының іс жүзіндегі көлемі есептік кезеңдегі сағаттық мәндерінің сомасынан ауытқыған жағдайда, сағаттық мәндерге түзетулер енгізіледі және теңгерім провайдерінің электр энергиясының сағаттық теңгерімсіздіктері қайта есептеледі;

      7) жүйелiк операторға келiсiлген актiлердi ұсынбау электр энергиясының көтерме сауда нарығы субъектiсiнiң, теңгерiм провайдерiнің жүйелiк оператордың осы Қағидалардың 6-тарауына сәйкес есеп айырысу әдiсiн пайдалануға келісім бергенін білдіреді.

      44. Электр энергиясын есепке алудың автоматтандырылған жүйелері жоқ электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектілері коммерциялық есепке алу аспаптарының көрсеткіштерін алу актісін ресімдейді, оның негізінде теңгерім провайдері қабылдаған (берген) электр энергиясының іс жүзіндегі көлемі айқындалады.

      45. Жүйелік оператор, есеп айырысу-қаржы орталығын қоспағанда, әрбір теңгерім провайдері үшін тәуліктің әрбір сағатына электр энергиясының теңгерімсіздігі үшін төлемдерді есептеуді жүзеге асырады:

      1) арттыруға арналған реттеу сағаты үшiн теңгерiм провайдерлерi оң теңгерiмсiздiктер үшiн дебетке жазылады және терiс теңгерiмсiздiктерге арттыруға арналған сұрыптау тiзiмiнде соңғы iске қосылған теңгерiмдеушi электр энергиясының бағасы бойынша кредиттеледі;

      2) азайтуға арналған реттеу сағаты үшiн теңгерiм провайдерлерi оң теңгерiмсiздiктер үшiн дебетке жазылады және терiс теңгерiмсiздiктер үшiн азайтуға арналған сұрыптау тiзiмiнде соңғы iске қосылған теңгерiмдеушi электр энергиясының бағасы бойынша кредиттеледі;

      3) реттеусiз сағат үшiн теңгерiм провайдерлерi оң теңгерiмсiздiктер үшiн дебетке жазылады және терiс теңгерiмсiздiктер үшiн спот-сауда-саттығындағы осы сағатта электр энергиясының клирингтiк бағасымен айқындалатын электр энергиясының бағасы бойынша кредиттеледі. Есеп айырысу сағатында спот-сауда-саттығы болмаған жағдайда, электр энергиясы теңгерiмсiздiгiнiң бағасы орталықтандырылған сауда-саттықта ұқсас кезеңдегi клирингтiк баға ретiнде айқындалады;

      4) есеп айырысу кезеңінің нәтижелері бойынша шектес мемлекеттердің ұйымдарымен және шаруашылық жүргізуші субъектілерімен, есеп айырысу-қаржы орталығымен жасалған шарттар мен өзара қарым-қатынастардың өзге талаптарымен негізделген есеп айырысу дебеті мен есеп айырысу кредитінің көлемдері сәйкес келмеген жағдайда, электр энергиясы оң теңгерімсіздігінің сағаттық бағалары түзетуші коэффициентті есепке ала отырып, қайта есептеледі;

      5) арттыруға бағытталған реттеу сағаты және реттеусiз сағат үшiн жүйелік оператордың есеп айырысу дебетi мен жүйелік оператордың есеп айырысу кредитi сәйкес келмеген жағдайда, теңгерімдеуші электр энергиясын сатуға сағаттық бағалар түзетуші коэффициенттi есепке ала отырып, қайта есептеледi.

      Түзетуші коэффицент есеп айырысу дебетiнің есеп айырысу кредитiне қатынасы ретiнде айқындалады;

      6) азайтуға арналған реттеу сағаты үшiн есеп айырысу дебетi мен жүйелік оператордың есеп айырысу кредитi сәйкес келмеген жағдайда, теңгерімдеуші электр энергиясын сатып алуға сағаттық бағалар түзетуші коэффициенттi есепке ала отырып, қайта есептеледi.

      Түзетуші коэффицент есеп айырысу дебетiнiң есеп айырысу кредитiне қатынасы ретiнде айқындалады.

      46. Электр энергиясының анықталған теңгерiмсiздiктерiн теңгерiм провайдерлерiмен қаржылық реттеу:

      1) он күн сайын жүйелiк оператор әрбiр теңгерiм провайдерiне теңгерiмсiздiктер бойынша өзара есеп айырысулар ведомосін жасайды, онда әрбiр сағат бойынша теңгерiмсiздiктiң көлемi мен белгiсi, әрбiр сағат бойынша теңгерiмдеушi электр энергиясының бағасы, есеп айырысу он күндiгi үшiн дебет пен кредиттiң жиынтық көлемi көрсетiледi;

      2) жасалған ведомость теңгерiм провайдерi мен жүйелiк оператордың есеп айырысу орталығы арасындағы өзара есеп айырысулар үшiн негiз болып табылады;

      3) есеп айырысу кезеңінің нәтижелерi бойынша Қазақстан Республикасының электр энергиясының көтерме сауда нарығындағы электр энергиясын өндiру-тұтынудың нақты теңгерiмi мен теңгерiмсiздiктер бойынша айлық өзара есеп айырысу ведомостар негiзiнде жүйелiк оператордың есеп айырысу орталығы мен теңгерiм провайдерлерi арасында түпкiлiктi өзара есеп айырысу жүзеге асырылады.

5. Жүйелiк оператордың басқа мемлекеттердiң ұйымдарымен және
шаруашылық жүргiзушi субъектiлерiмен өзара iс-қимылы

      47. Жүйелiк оператор электр энергиясының теңгерiмдеушi нарығында шектес мемлекеттердiң энергия жүйелерiмен Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесiндегi электр энергиясының нақты сальдо-ағындарының жасалған шарттарға сәйкес бекiтiлген тәулiктiк кестеде келiсiлген шарттық сальдо-ағындарынан ауытқуларын табиғи және қаржылық реттеудi жүзеге асырады.

      48. Жүйелiк оператор Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесiнде электр энергиясын өндiру-тұтынуды теңгеру, электр энергиясының шарттық сальдо-ағындарының сақталуы бойынша функцияларды жүзеге асыра отырып:

      1) басқа мемлекеттердiң ұйымдарымен және шаруашылық жүргiзушi субъектiлерiмен электр энергиясының теңгерiмiн ұстап тұруға бағытталған қызметтердi көрсетуге және (немесе) алуға арналған шарттарды жасасады;

      2) есеп айырысу кезеңiнiң нәтижелерi бойынша басқа мемлекеттердiң ұйымдарымен және шаруашылық жүргiзушi субъектiлерiмен электр энергиясының теңгерiмсiздiктерiн қаржылық реттеудi жүзеге асырады.

6. Жүктеме профилін айқындау және жүктеме профилі бойынша
электр энергиясының теңгерiмсiздiктерiн есептеуді жүргiзу

      49. Электр энергиясын тұтынушы немесе энергиямен жабдықтаушы ұйым үшiн теңгерiмдеудi ұйымдастыру бойынша жүйелiк қызметтер көрсетуге арналған шартта жүктеме бейіні көрсетіледі.

      50. Жүктеме профилі электр энергиясының көтерме сауда нарығы субъектiсiнiң тұтынуын сағат сайынғы өлшеу (сальдо-ағын) болмаған жағдайда, тұтынудың сағат сайынғы мәнiн анықтау үшiн пайдаланылады.

      51. Жүктеме профилі телеметрияның деректерi негiзiнде қалыптасады. Телеметрияның деректерi болмаған жағдайда, жүктеме профилі маусымдық өткiзiлетiн сағат сайынғы бақылау өлшеулер, электр энергиясының көтерме сауда нарығы субъектiлерiнiң жұмыс режимiнiң басқа өлшемдерiнiң статистикалық ақпаратының негiзiнде қалыптасады және жүйелiк оператормен келiсiледi. Келiсiлген профильдің қолданылу мерзiмi және оны өзгерту мен келiсу талаптары теңгерiмдi ұйымдастыру бойынша қызметтерді көрсетуге арналған шартта келiсiледi.

      52. Электр энергиясын тұтынушыда (энергиямен жабдықтаушы ұйымда) келiсiлген жүктеме профилі болмаған жағдайда, жүйелiк оператор тұтынудың сағат сайынғы мәндерiн анықтау үшiн тұтынудың ұқсас құрылымымен немесе аталған тұтынушының жыл сайын жүргiзiлетiн сағат сайынғы бақылау өлшемдерiнiң деректерi бойынша тұтынушының жүктемесiнiң үлгілік бейiнiн анықтайды және пайдаланады.

      53. Профильдік тұтынушы (энергиямен жабдықтаушы ұйым) үшiн электр энергиясының сағат сайынғы теңгерiмсiздiктерiн есептеу мынадай түрде жүргiзiледi:

      1) келiсiлген (белгiленген) жүктеме профилі негiзiнде жүктеме профилін толтырудың сағат сайынғы коэффициентi - жүктеменiң сағат сайынғы мәнiнiң тәулiктiк мәніне қатынасы анықталады. Жүктеменi толтырудың сағат сайынғы коэффициенттерiнiң сомасы бiрлiкке тең;

      2) егер электр энергиясын нақты тұтынуына (сальдо-ағын) тәулiгiне бiр рет өлшеу жүргiзiлетiн болса - тәулiктiк тұтынудың (сальдо-ағын) нақты көлемi жүктеме профилін толтырудың сағат сайынғы коэффициентiне көбейтiледi. Нақты тұтынудың (сальдо-ағын) алынған сағат сайынғы есептеу көлемi бекiтiлген тәулiктiк кестеде көрсетiлген сағат сайынғы шарттық мәндермен салыстырылады. Электр энергиясының айқындалған сағат сайынғы теңгерiмсiздiктері теңгерiм провайдерiнiң жүйелiк оператормен өзара есеп айырысуды жүргiзу үшiн негiз болып табылады;

      3) көтерме сауда нарығының субъектiсi өңiраралық деңгейдегi электр желiлерiне энергия берушi ұйымдардың немесе өңiрлiк электр желiлiк компанияның желiлері арқылы қосылған болса, тәулiктiк тұтынудың нақты көлемiн анықтау (өлшеу) электр энергиясын коммерциялық есепке алу нүктелерiнде орнатылған аспаптардың деректерi бойынша, электр энергиясын коммерциялық есепке алудың автоматтандырылған жүйесінің дерекқорында сақталған деректер және тиiстi энергия берушi ұйыммен немесе өңiрлiк электр желiлiк компаниямен келiсiлген формулалар бойынша жүргiзiледi. Егер электр энергиясының көтерме сауда нарығы субъектiсiнiң және энергия берушi ұйымның немесе өңiрлiк электр желiлiк компанияның электр энергиясын тәулiктiк тұтынуының нақты көлемi туралы деректерінде алшақтық болған жағдайда есептесуге жүйелiк операторға энергия берушi ұйым немесе өңiрлiк электр желiлiк компания берген деректер қабылданады. Өңiраралық деңгейдегi электр желiлерiне энергия берушi ұйымның немесе өңiрлiк электр желiлiк компанияның желiлерi арқылы қосылған электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектiлері үшiн электр энергиясы теңгерiмсiздiгiнiң шамаларын есептеуге түзету енгiзу есеп айырысу кезеңiнiң нәтижелерi бойынша коммерциялық есепке алу аспаптарының көрсеткiштерiн түсiру актiсiнiң негiзiнде жүргiзiледi;

      4) егер нақты тұтынуды (сальдо-ағын) өлшеу тәулiгiне бiр реттен аз жүргiзiлетiн болса, алдымен орташа тәулiктiк нақты тұтыну (сальдо-ағын) есебi айқындалады, содан кейiн сағат сайынғы теңгерiмсiздiк есебi жүргiзiледi (осы тармақтың 2) тармақшасына сәйкес);

      5) есеп айырысу кезеңiнiң нәтижелерi бойынша профильдік тұтынушының (энергиямен жабдықтаушы ұйым) коммерциялық есепке алу аспаптарының көрсеткiштерiн түсiру актiсi ресiмделедi, оның негiзiнде теңгерім провайдері қабылдаған (босатқан) электр энергиясының нақты көлемiн айқындайды. Егер электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектiлерi қабылдаған (босатқан) нақты көлемді есептеу кезеңiндегi сағат сайынғы мәндердiң сомасынан ауытқу орындалған жағдайда, сағат сайынғы мәндерге түзету және теңгерiм провайдерiнiң электр энергиясының сағат сайынғы теңгерiмсiздiктерiн қайта есептеу жүргiзiледi.

      54. Энергия өндiрушi ұйымдар үшiн жүктеменi сағат сайынғы өлшемі болмаған жағдайда, жүктеме бейіні телеметрияның деректерi бойынша, телеметрияның деректерi болмаған жағдайда - тәулiк iшiндегi орташа сағаттық шама ретiнде айқындалады.

7. Электр энергиясының теңгерiмдеушi нарығындағы шарттар

      55. Электр энергиясының теңгерiмдеушi нарығында мынадай шарттар жасалады:

      1) жүйелiк оператордың электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектiсiмен немесе оның теңгерiм провайдерiмен жасалатын Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесiндегi электр энергиясын өндiруді-тұтынуды теңгерiмдеудi ұйымдастыру жөнiндегi қызметтердi көрсетуге арналған шарт;

      2) есеп айрысу орталығының теңгерім провайдерлерімен жасалатын Қазақстан Республикасының біртұтас электр энергетикалық жүйесіндегі электр энергиясын сатып алу-сатуға арналған шарт;

      3) жүйелік оператордың электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектісімен жасалатын қуат резервін әзірлікте ұстау жөніндегі қызметтерді көрсетуге арналған шарт;

      4) теңгерім провайдерлерінің электр энергиясының көтерме сауда нарығында теңгерім провайдері болып табылмайтын электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектісімен жасалатын электр энергияның теңгерімсіздіктерін қаржылық реттеу жөніндегі қызметтерді көрсетуге арналған шарт.

      56. Жүйелік оператордың электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектісімен немесе оның теңгерім провайдерімен жасалатын Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесiндегi электр энергиясын өндiруді-тұтынуды теңгерiмдеудi ұйымдастыру жөнiндегi қызметтер көрсетуге арналған шарттың талаптары мыналар болып табылады:

      1) Қазақстан Республикасының бiртұтас электр энергетикалық жүйесiндегi электр энергиясын өндiруді-тұтынуды теңгерiмдеудi ұйымдастыруды қамтамасыз ету;

      2) электр энергиясын тұтынушының немесе энергиямен жабдықтаушы ұйымның жүктеме бейінін айқындау;

      3) электр энергиясын есепке алу;

      4) электр энергиясының теңгерiмсiздiктерiн есептеу;

      5) ақы төлеу тәртiбi.

      57. Есеп айырысу орталығы теңгерiм провайдерiмен жасасатын Қазақстан Республикасының электр энергиясының теңгерiмдеушi нарығындағы электр энергиясын сатып алу-сатуға арналған шарттың талаптары мыналар болып табылады:

      1) электр энергиясы теңгерімсіздіктерінің шамасын айқындау;

      2) электр энергиясын есепке алу;

      3) ақы төлеу тәртiбi.

      58. Жүйелік оператор электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектісімен жасасатын қуат резервiн әзiрлiкте ұстау жөнiндегi қызметтерді көрсетуге арналған шарттың талаптары мыналар болып табылады:

      1) қолданылатын қуат резервiнiң шамасы мен құнын айқындау;

      2) қуат резервiн пайдалану тәртiбi, жүктеменiң жиналуы-тасталу жылдамдығы, жүйелiк оператор электр энергиясының теңгерiмсiздiктерiн табиғи реттеу кезiнде iске қосқан теңгерiмдеушi электр энергиясын арттыруға және төмендетуге арналған реттеу кезiндегi шектi бағаларды анықтау;

      3) жүйелiк оператордың тапсырмаларын орындайтын қызметтер жеткiзушiнiң мiндеттемелерi;

      4) теңгерiмсiздiктердi табиғи реттеу кезiнде iске қосылған теңгерiмдеушi электр энергиясын коммерциялық есепке алу;

      5) жүйелiк оператор мен қызметтердi жеткiзушiнiң қаржылық мiндеттемелерiн айқындау.

      59. Теңгерiм провайдерлерi теңгерiм провайдерлерi болып табылмайтын электр энергиясының көтерме сауда нарығының субъектiлерiмен жасасатын электр энергиясының теңгерiмсiздiктерiн қаржылық реттеу бойынша қызметтер көрсетуге арналған шарттардың талаптары мыналар болып табылады:

      1) электр энергиясының теңгерiмсiздiктерiн қаржылық реттеу бойынша теңгерiм провайдерлерiнiң мiндеттемелерi;

      2) қаржылық мiндеттемелердi есептеу;

      3) төлемдер жүргiзу;

      4) электр энергиясының есепке алынған теңгерiмсiздiктерiне ақы төлеуге кепiлдiктері.